[an error occurred while processing this directive]  

[an error occurred while processing this directive]  

I n t e r n e t   i z d a n j e

Subota, 2. novembar 2002.

 
 
[an error occurred while processing this directive]

vesti dana

arhiva

vaša pisma

istorijat

redakcija

kontakt

pomoć

pišite nam


Foto

Zgrada SO Kanjiža

Raskrsnica zapadnih, južnih i severnih puteva

U plićaku na Tisi

Nasevernija tačka Savezne Republike Jugoslavije, omeđana rekom

Nazivaju je Grad tišine. Kanjiža se kao centar opštine nalazi na desnoj obali reke Tise, na najsevernijem delu Jugoslavije, za oko jedan širinski stepen bliže severnom polu nego ekvatoru.

Ova teritorijalno-upravna jedinica prostire na 399 kvadratnih kilometara i omeđena je sa istoka rekom Tisom, odnosno opštinom Novi Kneževac, sa juga Sentom, sa zapada Suboticom, a sa severa jugoslovensko-mađarskom granicom.

Opštinu pored Kanjiže čini 12 naselja: Adorjan, Doline, Horgoš, Male Pijace, Mali Pesak, Martonoš, Novo Selo, Orom, Totovo Selo, Trešnjevac, Velebit i Vojvoda Zimonjić. Naziv Kanjiža je verovatno slovenskog porekla i može se izvoditi iz reči knez, kneževa, ali ne zna se šta je prvobitno označavao, neku vodu, na primer potok, ili neki posed, eventualno sedište kneza, župana.

Od reči knez potiče i Kenesna, Canisa, Kenese, Kanisa, Kanjiža.Po arheološkim nalazima na priobalskom uzvišenju pored Tise, u okolini današnjeg Ribarskog trga postoje tragovi naseobine počev od bronzanog doba.

Najnoviji arheološki nalazi, na priobalnom delu Kanjiže (danas: Ribarski trg), gde su nađeni tragovi ljudskih naseobina počev od bronzanog doba, dok najdrevniji tragovi čoveka na teritoriji opštine, u Trešnjevcu, vode nas do doba klesanog kamena (neolita).

Formiranje ljudskih naselja u prastaro doba objašnjava se površinskim karakteristikama i obiljem vode ovog kraja kao i činjenicom da se ispod ušća Moriša, tu se nalazio jedan od najranije poznatih plićaka, prelaza, kroz Tisu.

Formiranje naselja može se objašnjavati blizinom i bogatsvom reke Tise, prelaza preko reke i raskrsnicom zapadnih, južnih i severnih puteva.

Na svom mestu je za vreme Rimljana i seobe naroda stvoreno stražarsko mesto i izgrađeno jedno zemaljsko utvrđenje - Feldvar kod ušća potoka Kaniša, kasnijeg Kereša.

Uoči tatarske najezde - po podacima popisa iz 1240. godine Kanjiža je imala 27 porodičnih zajednica, tj. domaćinstva, odnosno oko 135 stanovnika, po zanimanju su bili kmetovi konjanici, ribari i tovarnici robe itd.

U doba tatarske i turske najezde Kanjiža je bila uništena i opustošena, umesto naselja izvori spominju samo zemljano utvrđenje Feudvar (Földvár). U doba tatarske najezde, osvajači koji su pustošili Potisjom, verovatno su uništili i Kanjižu, jer se ona skoro sto godina ne pominje u istorijskim izvorima; ali 1335. godine se opet javlja kao "VILLA CANYSA", tj. selo Kanjiža.

Za vreme senćanske bitke je okolinu Kanjiže obilazio austrijski general Marsilji i izradio kartu utvrđenja Feldvar. To se vidi na spomen-ploči na Ribarskom trgu.Nakon turske najezde Kanjiža je postala deo Potiske vojne granice kao utvrđeni šanac, a posle razvojačenja vojne granice formiran je Potiski komorski okrug, 1751. godine.

Tom prilikom Kanjižu napušta srpsko stanovništvo, preseljavaju se u Banat, pa čak i u Rusiju. Umesto njih Mađarska komora od 1753. godine useljava Mađare iz severnih županija Mađarske, čiji status se izjednačava sa pravom Srba, 1773. godine. Kanjiža i Bačka su postale deo Bač-bodroške županije, naselje dobija titulu palanke i pravo ubiranja skelarine.

Sledećih 150 godina u razvoju grada znače veliki napredak: intenzivirala se poljoprivredna proizvodnja, naseljavaju se pustare u okviru kanjiške uprave kao što su Adorjan, teritorija današnjeg Trešnjevca, Oroma, Dolina, Totovog Sela pojavom rasutih, pa i koncentrisanih salaša.

Grad dobija privilegije održavanja godišnjih sajmova i pijaca (četvrtkom) od Marije Terezije, pojavljuju se razni zanati i esnafi već u 18. veku, pa čak i počeci industrije.

U razvoju naselja dolazi do prekida za vreme mađarske građanske revolucije. Tokom 1849. godine Kanjiža je dva puta spaljena i opustošena, ostalo je samo oko 110 kuća. U drugoj polovini 19. veka grad je ponovo izgrađen.

Prve decenije 20. veka su donele još veći, dinamičniji razvoj, 1908. godine Kanjiža stiče status grada sa uređenim većem, izgrađena je 1912. godine nova gradska kuća, lekovita banja, nova katolička crkva Sveti Pavle pored stare crkve izgrađene još u 18. veku i pravoslavne crkve koja je 1700-tih godina dobila današnji izgled.

Prvi svetski rat je doneo burne promene u životu Kanjiže. Na teritoriji nekadašnje gradske javne pašnjake je naseljavano slovensko stanovništvo, i osnovana su naselja Velebit i kasnije Vojvoda Zimonjić, stvaraju se i druga naselja, a burne promene se javljaju i za vreme 2. svetskog rata, ali privredna i demografska struktura grada je uglavnom ostaje nepromenjena sve do šezdesetih godina, a onda počinje ekonomski uspon i u poljoprivredi, i u industriji.

Počinje eksploatacija nafte, modernizacija puteva, izgrađuje se novi most na Tisi, ukida se nažalost železnički saobraćaj i prema Senti i prema Subotici. Nakon poplave Tise 1970. godine izgrađen i novi nasip i Kanjiža je dobila novo stambeno područje regulacijom ušća Kereša.

Znatno se razvija građevinska industrija, proizvodnja građevinskog materijala, metalna industrija, proizvodnja izolacionog materijala. Izgradilo se novi rekreacioni centar sa lekovitom banjom, stvarali su se i uslovi intenzivne poljoprivrede, i stočarstva.


vesti po rubrikama

^Srbija u 21. veku

K A NJ I Ž A

15:28h

Kanjiža - Raskrsnica zapadnih, južnih i severnih puteva

15:36h

Lajoš Bala, predsednik Skupštine opštine Kanjiža: Roker u gradu tišine

15:44h

Velika pažnja posvećena kulturi

15:53h

Tradicija u proizvodnji začina duga 230 godina

16:11h

U čuvenu banju Kanjiža dolaze na izlečenje

16:24h

Potisje proizvodi šezdeset miliona crepova

16:37h

Pogon za izradu ukrasne i upotrebne keramike

 



FastCounter by LinkExchange