Prvi put posle oslobođenja, Savezni zavod za statistiku
1981. godine obradio je međurepubličke i pokrajinske migracije
po nacionalnim obeležjima.
U desetogodišnjem periodu (1971-1981) sa Kosova i Metohije iselilo
se 52.689 Srba i Crnogoraca. Najveći broj napustio je Pokrajinu
pod pritiskom i terorom. Od toga su značajan broj visokostručni
kadrovi - lekari, pravnici, ekonomisti, inženjeri, profesori i
drugi. Naročito veliki pritisak na visoko stručne kadrove bio
je u Elektroprivredi, Trepči, prerađivačkoj i prehrambenoj industriji,
zdravstvu, sudovima, društveno-političkim zajednicama, nauci i
kulturi. Od iseljavanja nisu bili pošteđeni ni zemljoradnici,
pre svega u multietničkim sredinama, i viđeniji ljudi.
Period karakterišu značajne političke, društveno-ekonomske, socijalne
i druge promene u Federaciji, Srbiji, a pre svega, na Kosovu i
Metohiji.
Opstrukcije
Tokom osamdesetih godina prošlog veka Pokrajina se i dalje suočavala
sa složenom političkom i bezbednosnom situacijom u kojoj pritisci
na Srbe i Crnogorce nisu jenjavali. Proces iseljavanja pod pritiskom
i terorom albanskih nacionalista i separatista, ne samo da se
nije smanjivao, već se iz godine u godinu stalno povećavao. Platforma
Predsedništva CK SK Jugoslavije o Kosovu i Jugoslovenski program
o sprečavanju iseljavanja i povratku iseljenih nisu se ostvarili.
U takvoj političkoj i bezbednosnoj situaciji javio se organizovan
i javno izražen otpor Srba i Crnogoraca putem "Peticije 2011".
Propalo jednonacionalno trovanje, nemogućnost većih demonstracija,
obustava rada separatistički pokret traži način i metod da stabilne
političke i ekonomske prilike destabilizuje. Izlaz nalazi u opstrukciji
rada Skupštine i Izvršnog veća Kosova. Pečat toj opstrukciji daje
Izvršno veće Skupštine Kosova neradom i davanjem pojedinačnih
članova veća albanske nacionalnosti. Taj nered prenosi se i na
Skupštinu, njene organe i tela, pa do bojkotovanja rada pojedinih
sednica veća.
Imajući u vidu sve ove činjenice i nemogućnost daljeg normalnog
rada Skupštine njenih organa i tela, kao i Izvršnog veća, Skupština
Republike Srbije 5. jula iste godine svojom odlukom suspenduje
Skupštinu Kosova i njene izvršne organe. Od tog trenutka, pa do
polovine 191. separatistički pokret i albansko stanovništvo vrše
stalnu opstrukciju počev od privrednih organizacija, obrazovanja,
zdravstva, kulture, sporta, pa do organa vlasti. U velikom broju
radnih organizacija vrši se opstrukcija procesa rada i proizvodnje,
u obrazovanju ne prihvataju se već usvojeni programi obrazovanja,
koje je pre suspenzije usvojila Skupština Kosova, već se primenjuju
separatistički programi, nastava na Univerzitetu Kosova na albanskom
jeziku obavlja se van fakultetskih zgrada, akademici napuštaju
Akademiju nauke i kulture, a sudije Vrhovnog i Ustavnog suda napuštaju
svoja radna mesta. Takođe, i jedan deo zaposlenih u organima vlasti
Pokrajine i opština samovoljno napušta svoja radna mesta.
U takvoj političkoj i društvenoj klimi u drugoj polovini devedesetih
godina u Srbiji su organizovani višestranački izbori za Skupštinu
Srbije i za Skupštinu Autonomne Pokrajine Vojvodine, ali ne i
za Skupštinu Kosova i Metohije. Građani Kosova i Metohije birali
su poslanike za Skupštinu Srbije. Najveći deo albanske populacije
bojkotovao je izbore.
Bojkot
Često se postavljalo pitanje da li je bila greška što nisu organizovani
i izbori za Skupštinu Kosova i Metohije. Većina smatra da to nije
bila greška, ali neki misle da je trebalo organizovati višestranačke
izbore i za Skupštinu Kosova i Metohije, jer bi znatan deo albanske
populacije izašao na izbore. Time bi se konstituisala višestranačka
multietnička Skupština, a kakav bi bio dalji tok događaja na Kosovu
i Metohiji, ostaje kao velika nepoznanica.
U takvoj političkoj i društvenoj klimi u prvoj polovini 1991.
u Jugoslaviji, a time i u Pokrajini obavljen je popis stanovništva.
Albansko stanovništvo je skoro u potpunosti bojkotovalo popis.
Svega oko dva odsto albanske populacije odazvao se popisu.
Popisom je procenjeno da na Kosovu i Metohiji živi 1.954.747
stanovnika, ili 23,4 odsto više u odnosu na prethodni popis (1981).
Nacionalni sastav: Albanaca 82,3 odsto, Srba 19,0, Crnogoraca
jedan odsto, Turaka 0,6, Muslimana 2,9, Roma 2,5 i kategorije
"ostalo" stanovništvo 0, 7 odsto. U ukupnoj strukturi
stanovništva povećano je učešće Albanaca za 4,9 i roma za 0,3
indeksna poena, dok je kod svih ostalih kategorija stanovništva
došlo do smanjenja Srba 3,2, Crnogoraca 0,7, Muslimana 0,8 i kategorije
"ostalo" stanovništvo 0,4 indeksnih poena.
Od ukupnog broja naselja (1.450) etnički čista nastanjena albanskim,
muslimanskim i hrvatskim stanovništvom 756 ili 52 odsto. U odnosu
na prethodni desetogodišnji period broj naselja povećan je za
108. U više od polovine naselja više nije bilo ni jednog Srbina
i Crnogorca. Najveći broj ovih naselja je u Prizrenskom 179 ili
79,9 odsto, Kosovskom 233 ili 59,0, Pećkom 149 ili 48,0 odsto
i Pomoravskom okrugu 83 ili 45,0 odsto. Najpovoljnija situacija
bila je u Kosovsko-mitrovačkom okrugu, u kome su Zubin Potok,
Zvečan i Leposavić imale većinsko srpsko stanovništvo. Broj naselja
sa većinskim albanskim stanovništvom bio je 117 ili 55 odsto.
Multietničkih naselja sa većinskim albanskim stanovništvom bilo
je 398 ili 27,6 odsto. U odnosu na prethodnu deceniju broj ovih
naselja smanjen je za 95. Najveći broj multietničkih naselja je
u Pećkom (118) i Kosovskom (114) okrugu.
(Nastavlja se)
