Početkom osamdesetih godina prošlog veka, tačnije četiri meseca uoči martovskih kontrarevolucionarnih i separatističkih demonstracija na Kosovu i Metohiji 1981. godine, najviši partijski i državni organi zemlje dobili su detaljnu informaciju o namerama Albanaca. Znalo se da će albanski nacionalisti i separatisti odmah posle fudbalske utakmice između Prištine i Partizana izazvati masovne proteste, koji će se preneti van fudbalskog stadiona na ulice Prištine. Do tih nemira i protesta nije došlo, ali su oni izbili sutra dan, tačnije između 11. i 12. marta, kada je veliki broj srednjoškolaca i studenata albanske narodnosti Prištinskog univerziteta izazvao demonstracije. Razlog navodnog protesta bila je nekvalitetna ishrana u studentskoj menzi, ali se ubrzo pokazalo da nije tako. U tim demonstracijama prvi put se čila parola "Kosovo - republika", što je jasno upućivalo na njihov karakter.

Kontardiktorne izjave
Rukovodeći deo partijskog vrha, izvršni i zakonodavni organi Pokrajine ove proteste su okarakterisali kao socijalni bunt. Međutim, tadašnji sekretar Pokrajinske konferencije SSO Azem Vlasi samo dva dana kasnije definisao je proteste kao kontrarevoluciju. Poznavaoci političkih prilika na Kosovu i Metohiji shvatili su njegovu izjavu kao politički samoubilački akt. Tok događaja spasao ga je političkog linča. Dalja njegova politička karijera i izjave koje je davao i koje sada daje sasvim su suprotne. Sadašnja njegova opcija je nezavisno Kosovo i Metohija.

		OSTAVKE Posle demonstracija svi čelnici Pokrajine podneli su ostavke, počev od predsednika predsedništva, predsednika Pokrajinskog komiteta Saveza komunista, pa do svih predsednika društveno-političkih organizacija i zajednica (SSRN Kosova, Saveza sindikata, omladine, predsednika Skupštine i Izvršnog veća). No, jezgro separatističkog pokreta ostalo je nedirnuto. Rektor i dekani fakulteta, članovi Akademije nauka i kulture, sudije Vrhovnog i Ustavnog suda, kao i najveći deo rukovodilaca u opštinama, privrednim organizacijama i drugim organizacijama i institucijama ostali su na radnim mestima. Sačuvani su kadrovi da bi i dalje nesmetano vodili svoju velikoalbansku i separatističku politiku.

Martovski protesti bili su probni čin kako će partijski i organi vlasti na njih reagovati. Pošto je to ocenjeno kao socijalni bunt i nezadovoljstvo u svim većim gradovima i opštinama, 1. aprila su izbile masovne i rušilačke demonstracije sa pozicija separatističkog i velikoalbanskog nacionalizma. Najveće demonstracije su bile u Prištini. Sve što je bilo moguće uništiti i razbiti u centru grada je uništeno. Nedovoljno spremni, a negde i sami učesnici demonstracija pripadnici organa unutrašnjih poslova Pokrajine nisu bili u stanju da uguše nemire. Jedinicama unutrašnjih poslova Srbije i Jugoslavije koje su se nalazile na administrativnoj granici Pokrajine (Bujanovac, Raška i Kuršumlija) nije dozvoljeno da uđu na Kosovo. Tek posle dva dana, kada su demonstracije prešle u rušilačke i kada je bilo ugroženo stanovništvo, data je saglasnost jedinicama da mogu da uđu na Kosmet. Posle nekoliko dana, uz nekoliko izgubljenih života, demonstracije su ugušene.

U takvoj političkoj, društveno-ekonomskoj i bezbednosnoj situaciji obavljen je popis stanovništva. Registrovan je 1.584.440 stanovnika ili 27,4 više u odnosu na prethodni popis (1971).

Sve je više Albanaca
Apsolutni porast je za 340.747 stanovnika. Od toga Albanaca 310.568 ili 91,1 odsto od ukupnog apsolutnog porasta. Nacionalni sastav: Albanaca 77,4, Srba 13,2, Crnogoraca 17, muslimana 37, Turaka 0,7, roma 2,2 i kategorije "ostalo" stanovništvo 1,1 odsto. Došlo je do apsolutnog i relativnog pada srpskog, crnogorskog i turskog stanovništva u svim opštinama, pa i u onim u kojima su oni činili većinu: Štrpcu, Zubinom Potoku, Zvečanu, Leposaviću, Kosovom Polju. Time je došlo do daljeg narušavanja etničke strukture stanovništva u Pokrajini na štetu srpske i crnogorske populacije.

Od ukupnog broja naselja (1.450) etnički čista nastanjena albanskim, muslimanskim i hrvatskim stanovništvom 648 ili 44,8 odsto. NJihov broj povećan je za novih 74 i isti se približava u kojima neše biti Srba i Crnogoraca. U isto vreme smanjen je broj naselja u kojima je većinsko srpsko i crnogorsko stanovništvo. NJihov broj je manji za novih 68 naselja, tako da sada u Pokrajini istih ima 309 ili 21,2 odsto. Broj multietničkih naselja u kojima je većinsko albansko stanovništvo 493 ili 34,0 odsto.

I u većim urbanim i industrijskim centrima došlo je do daljeg relativnog narušavanja odnosa srpskog i crnogorskog stanovništva prema albanskom: Gnjilane 16,4 prema 72,7 odsto, Peć 20,0 prema 67,3 odsto, Prizren 13,2 prema 63,8 odsto, Priština 19,5 prema 70,1 odsto, Kosovska Mitrovica 29,7 prema 61,3 odsto, Đakovica 7,8 prema 90,7 odsto i Uroševac 14,5 prema 75,3 odsto.

(Nastavlja se)