GLAS JAVNOSTI  

 

I n t e r n e t   i z d a n j e
Sreda, 1. 3. 2006.

 
 

Glas javnosti 24 sata sa Vama... najnovije vesti iz zemlje i sveta...

vesti dana

forum

arhiva

vaša pisma

istorijat

redakcija

kontakt

pomoć

pišite nam


Velika Albanija i uticaj na okruženje

Granice između balkanskih zemalja su u okviru albanskog pitanja formirane, i nisu menjane još od završetka Balkanskih ratova 1912-1913. Od tog perioda jedina novina za sada, je nezavisnost Republike Makedonije posle raspada SFRJ početkom 1992. godine. Međutim Kumanovski sporazum iz 1999. godine, kao i unutrašnji nemiri u Makedoniji početkom 2001. godine nagoveštavaju mogućnost promene nekih albanskih pozicija na Balkanu.

Mišljenja smo da, iako ne treba potceniti uticaj velikih sila i periodičnih promena izražavanja njihovih interesa na Balkanu, kao i splet niza drugih faktora, da je upravo enormno visok prirodni priraštaj albanske populacije u svim oblastima u kojima žive (a izrazito viši od susednih naroda), uslovio poremećaj demografske, ali i političke strukture ovog dela Balkanskog poluostrva. Tako su u samoj Albaniji nealbanci tokom druge polovine HH veka, daleko smanjili svoje učešće kako u ukupnom stanovništvu zemlje, tako i broj i površinu provincija u kojima su većinski dominirali.

Tako su početkom HH veka čitavu južnu Albaniju većinski i kompaktno naseljavali Grci (izvor Atlas istočne Evrope u HH veku, Ričard i Ben Kremptom, Rutlidž, London-Njujork, 1996, str. 3), da bi se do danas ta situacija izvesno izmenila apsolutnim smanjenjem broja Grka uključujući i površinu etničkog prostora koju su većinski zauzimali (isti izvor strana 46). Komunistička vlast u Albaniji je u dugačkom periodu posle Drugog svetskog rata sistematski gušila nacionalna osećanja i pripadnost svih manjina uključujući Makedonce, Srbe, Grke, Vlahe. Tako u Albaniji živi 600.000 pravoslavaca, za koje Albanci tvrde da su pravoslavni Albanci, mada je jasno da među njima ima veliki broj napred nabrojanih pravoslavnih balkanskih naroda, a ponajviše Grka.

Demografska ekspanzija

Politička radikalizacija

U situaciji kada Srbi žive blokirani u enklavama i ne mogu da učestvuju u političkom životu Kosova i Metohije politička situacija se još više radikalizuje na njihovu štetu. Naime, posle smrti Ibrahima Rugove politički opstanak u današnjoj atmosferi na Kosmetu omogućen je samo onima koji potpuno podržavaju predlog o najbržoj nezavisnosti. Čak je i umereni Veton Suroji morao da radikalizuje svoje stavove kada je u pitanju status Kosova i Metohije.

S druge strane današnja Albanija ima ukupno 3.500.000 stanovnika, što je broj koji je udvostručen posle Drugog svetskog rata, iako je prirodni priraštaj Albanaca u Albaniji manji nego što je to slučaj sa Šiptarima u bivšoj SFRJ. Ne treba posebno podvlačiti da je u samoj Albaniji prirodni priraštaj nealbanaca tokom druge polovine HH veka objektivno bio daleko manji od većinske albanske popupacije, što je paralelno sa političkim pritiscima i asimilacijom uslovio da danas zvanične statistike u Albaniji tvrde da pored 98 odsto Albanaca u zemlji ima samo 1,8 odsto Grka i zanemarljiv broj Makedonaca 0,1 odsto, dok se Srbi i Crnogorci kao nacionalne manjine uopšte ne spominju, a pouzdano se zna da ih još ima.

Na Kosovu i Metohiji, i pored niza nedostataka i sumnji u verodostojnost statističkih podataka, albanski deo populacije je imao intenzivan i brz demografski porast, naročito u periodu od početka šezdesetih godina HH veka. Nealbansko stanovništvo, a pre svega Srbi i Crnogorci, su pored dalekog manjeg prirodnog priraštaja, zbog političkih pritisaka masovno napuštali južnu srpsku pokrajinu i to je proces koji sa većim ili manjim intenzitetom traje faktički od 1941. godine. Taj egzodus je posle dolaska trupa Kfora, sredinom 1999. godine, poprimio ogromne razmere.

U zapadnoj Makedoniji tokom druge polovine HH veka albanska populacija iz sličnih razloga potiskuje slovensko makedonsko pravoslavno stanovništvo i stiče brojčanu i političku prednost nad sve većim delom oblasti. U Preševskoj dolini i Bujanovcu albanska populacija, prevashodno demografskim pritiskom, osvaja sve više ovaj prostor, dok se taj proces, samo nešto sporijim tempom, odvija i u pojedinim oblastima istočne Crne Gore (Ulcinj, Plav, Gusinje, Rožaje, Tuzi). Demografska snaga Albanaca danas je realna, ona je i njihov geopolitički faktor prvog reda. Neubedljivo zvuče proklamacije idenpendista u Crnoj Gori o spokojnim perspektivama potencijalno nezavisne zemlje, kada je svega 400.000 pravoslavnih građana ove republike (uz još oko 200.000 poglavito muslimana koji nastanjuju danas Crnu Goru) okruženo sa istoka i severoistoka sa preko pet miliona Albanaca iz Albanije, Kosova i Metohije i zapadne Makedonije.

Iako to nisu jedini izazovi potencijalno nezavisne Crne Gore, sama ova okolnost vezana za albansko susedstvo, montenegrijsku idenpendističku budućnost čini krajnje neizvesnom. Mišljenja smo, da bez obzira na sve eventualne i potencijalne političke razlike koje bi vladajuće političke elite u Srbiji, Crnoj Gori, Makedoniji, pa i Grčkoj (velikoalbanski planovi posežu i za delom severozapadne Grčke, ali su male šanse da se taj deo plana ikada realizuje; sa druge strane u južnoj Albaniji realno živi oko pola miliona Grka) mogle u budućnosti imati po različitim pitanjima međusobnih odnosa, da upravo čvrst zajednički interes u obuzdavanju velikoalbanskih planova može biti njihov zajednički konsenzus ka pretpostavljenom savezu, makar samo po tom pitanju (realno mišljenja smo da zajednički interesi navedenih država i republika ima daleko širi obim).

Albansko društvo i kulturna zajednica se pokazalo kao veoma netrpeljivo prema drugim susednim narodima na Balkanu, o čemu svedoče činjenice o prinudnom pritisku na njih u vidu majorizacije, proterivanja i asimilacije. Teško je poverovati u političke predpostavke da će Albanci tolerisati egzistenciju, politička i ljudska prava nealbanskim narodima tamo gde ovi drugi predstavljaju manjinu. O tome dosadašnja iskustva, istorijska i savremena, ne govore u prilog. Najzad većina stručnjaka u oblasti demografije se slaže da demografska ekspanzija albanske populacije ulazi u silaznu fazu i da u sledećim decenijama ona neće imati dinamiku iz druge polovine HH veka.

Albanske aspiracije

Ukoliko se prirodni priraštaj slovenskog stanovništva bude vratio na nivo proste reprodukcije to bi moglo da potpuno zaustavi dalji poremećaj demografskog balansa na Balkanu. Kako je pad prirodnog priraštaja ispod nivoa za prostu reprodukciju pogodio slovensko stanovništvo u Srbiji i Crnoj Gori, kao i Makedoniji, isključivo u periodu od devedesetih godina HH veka, to se može s pravom pretpostaviti da se prevazilaženjem tranzicionih posledica i krize u društvu može očekivati i poboljšavanje demografske perspektive. Međusobna povezanost i svesnost o zajedničkom interesu političkih elita, ali i širokih slojeva stanovništva Srbije, Crne Gore, Makedonije i Grčke mogla bi da bude u budućnosti presudan faktor u obuzdavanju velikoalbanskih planova, predviđenih upravo na štetu napred navedenih država i republika.

Ekonomski potencijal prostora koji žele da objedine velikoalbanski planovi - pored Albanije, Kosovo i Metohiju, zapadnu Makedoniju, Preševsku dolinu, spomenute opštine istočne Crne Gore, nije za potcenjivanje, ali svakako daleko manji od okolnih balkanskih država poput Grčke, Bugarske i Srbije (čak i ako je samo hipotetički posmatramo u ovom slučaju bez Crne Gore i Kosova i Metohije ili bar njegovog najvećeg dela). Na tom hipotetičkom prostoru velike Albanije od nešto preko 45.000 km kv i oko 6 miliona stanovnika u pogledu reljefa dominiraju planine i pobrđa, uz postojanje samo jedne veće ravnice u srednjoj Albaniji uz plodnu visoravan u Metohiji.

Republika Albanija je i danas u privrednom pogledu najzaostalija evropska zemlja. Osnovu njene privrede čini primitivna sitnoseljačka zemljoradnja i ekstenzivno stočarstvo. U posleratnom razvoju u industriji je zabeležen izvestan pomak, najviše u industriji nafte i rudarstvu. Rudarstvo eksploatiše rude hroma i bakra, a postoje i rudnici asfalta i lignita. Ravničarski deo Albanije u trouglu Skadar-Elbasan-Valona u svom primorskom središnjem delu je močvaran i pun laguna, te je ređe naseljen, dok su visoke planine izolovale istorijski gledano zemlju u odnosu na albanske susede u saobraćajno - civilizacijskom smislu. Otuda upravo ove činjenice ozbiljno otežavaju saobraćajno-geografsko objedinjavanje zamišljenih prostora u velikoalbanskim snovima.

Izuzetak je dolina Drima prema Kosovu i Metohiji i južni deo granice prema Crnoj Gori, koja ipak ima prirodne prepreke kao što je Skadarsko jezero i reka Bojana. Nedostatak razvijene saobraćajne infrastrukture je hendikep od srednjoročnog značaja za objedinjavanje svealbanskog prostora ili pak samo za njegovo kulturno povezivanje, dok su napred navedene prirodne prepreke - problem dugog trajanja. Albanija je bogata rečnim tokovima, te ima realan hidropotencijal. Kosovo i Metohija su na višem ekonomskom razvojnom nivou od Albanije, ali imaju niz ozbiljnih problema na tom planu.

Prvo postoji ogromna agrarna prenaseljenost pokrajine, iako je iz nje proterano do sada više od pola miliona nealbanaca, što je za prostor od oko 8.000 km kv (bez severnog Kosova) izuzetna cifra. Međutim zbog velikog prirodnog priraštaja Šiptara u drugoj polovini HH veka, ali i zbog useljavanja neidentifikovanog broja Albanaca iz Albanije, naročito posle 1999. godine, Kosovo i Metohija su među najnaseljenijim delovima Evrope sa oko 200 stanovnika na km kv (za ostatak Srbije prosek je oko 100 stanovnika na km kv, a za Crnu Goru oko 50 stanovnika na km kv).

Šiptarska inteligencija

Iako raspolaže izvesnim potencijalom rudnog blaga Kosovo je u suštini siromašna oblast. Pored toga prostor sa srpskom etničkom većinom zauzima deo rudnih rezervi, a značajan deo ruda obojenih metala je dobrim delom već eksploatisan. Šiptarska inteligencija na Kosovu i Metohiji je sa jedne strane u najvećem broju slučajeva diplome sticala na paralelnim privatnim fakultetima tokom devedesetih čiji je kvalitet edukacije veoma sumnjiv, a politička idoktrinacija maksimalna.

Napomenimo i to da je u ogromnom procentu šiptarska inteligencija stvarana u oblasti društvenih nauka i same prosvete (nastavnici, upravno-administrativna zanimanja, medicinsko osoblje i sl.), a veoma malo u oblasti tehničkih nauka, agroekonomije i drugih praktičnih zanimanja, preko potrebnih za upravljanjem privrede pokrajine. Zapadna Makedonija ima slične odlike, sa veliko agrarnom prenaseljenošću, mahom planinsko-brdskim zemljištem sa malo pravih ravnica, izvesnim rudnim blagom lokalnog značaja i sa neizgrađenom saobraćajnom infrastrukturom i zaostalim tercijalnim sektorom. U isto vreme je postojeći obim industrije i nedovoljan i skoncentrisan na par lokaliteta (pre svega Tetovo), a u isto vreme tehnološki zastareo i na početku faze prestrukturiranja.

piše: Mr Dragan Petrović, israživač saradnik


vesti po rubrikama

^Velika Albanija u maloj Evropi

Unija albanskih država do 2010.
Evropska unija i bezbednost na Balkanu
Velika Albanija postaje stvarnost
Prenaku Bakjab za veliku Albaniju
Velika Albanija i uticaj na okruženje
Posledice stvaranja velike Albanije
Pravna neodrživost "uslovne i pune nezavisnosti Kosova"
 


     


FastCounter by LinkExchange