GLAS JAVNOSTI  

 

I n t e r n e t   i z d a n j e
Nedelja, 21. 8. 2005.

 
 

Glas javnosti 24 sata sa Vama... najnovije vesti iz zemlje i sveta...

vesti dana

forum

arhiva

vaša pisma

istorijat

redakcija

kontakt

pomoć

pišite nam


Jasmina Ahmetagić, autor studije o književnom delu Milorada Pavića

Od remek-dela do banalnosti

Književna kritika je štitila Pavićevo delo poput interventne ekipe

Književni kritičar Jasmina Ahmetagić iza sebe ima dve objavljene knjige, "Antički mit u prozi Borislava Pekića" i "Potraga koja jesam: O prozi Vladana Dobrivojevića". Do kraja godine izaći će i njena studija o prozi Milorada Pavića, u kojoj temeljno rekonstruiše Pavićev umetnički put od remek-dela "Hazarski rečnik" do potpunog odsustva literarnih vrednosti u poslednjoj zbirci "Sedam smrtnih grehova".

Kasniju Pavićevu prozu definisali ste izrazima prazno, lažno, površno, banalno, da bi za zbirku "Sedam smrtnih grehova" napisali da je "definitivna književna smrt" M. Pavića? Hajdemo, ipak, od početka. Šta je najveća književna vrednost "Hazarskog rečnika" i da li je to jedino vredno delo koje je Pavić napisao?

- Najbolji Pavić je pisac "Hazarskog rečnika", "Malog noćnog romana" i nekolicine priča, među kojima su "Konjica", "Čuvar vetrova", "Tajna večera", "Blejzer boje mora", "Suviše dobro urađen posao", "Dva studenta iz Iraka". To znači da u njegovom opusu postoji i ona struja koju je autor - da nije podržan od strane književne kritike baš u svemu što je napisao, pa čak i tim više podržavan što je proza bivala lošija - mogao negovati, i tako stvoriti delo ujednačenije vrednosti. "Hazarski rečnik" je remek-delo, dovoljno da Pavića upiše među značajne pisce našeg doba. Suštinska vrednost ovog dela ogleda se u dubini kojom autor tretira svet koji stvara, koherentnosti misli i imaginacije, korespondiranju formalnih svojstava sa idejnim slojem romana.

Tvrdite da Pavićev stvaralački put, od "Hazarskog rečnika" do "Sedam smrtnih grehova", svedoči o komercijalizaciji i osiromašenju prosedea, i da na putu podilaženja prosečnom ukusu izlazi u susret banalnosti i lakoći. U kojim se to delima i pasusima najbolje vidi? Kojim se opštim mestima služi Pavić da bi "zamaskirao prazninu"?

- Ne bi se moglo govoriti o Paviću kao piscu koji se služi opštim mestima u uobičajenom smislu te reči. On je taj koji je stvorio novi tip opštih mesta za generacije pisaca koje slede. Poigravanje "račvanjima priče" koje počiva na šematizovanoj fabuli, proizvoljnostima, prenaglašavanju banalnosti ("Damaskin", "Stakleni puž"), umnožavanje i kombinovanje motiva kako bi se ostvario što širi plan priče i tako prikrilo da one u svom središtu ostaju neprodubljene, toliko da su čak i osnovni motivi plitko tretirani (npr. Tarot karte u "Poslednjoj ljubavi u Carigradu", astrologija u "Zvezdanom plaštu"), posezanje za motivima koji tradicionalno nose dubinu i simboliku da bi ih u samom toku priče razgradio (posebno poigravanje hrišćanskim motivima u "Šeširu od riblje kože"), sve su to Pavićevi postupci koji su visoko vrednovani, pa je proza ovog autora postala norma.

Time su otvorena vrata epigonima, čija je želja za brzim uspehom proporcionalna odsustvu talenta i naneta je trajna šteta našoj književnosti. Zato se i javlja potreba za prevrednovanjem Pavićevog opusa.

Kojim se književnim postupcima Pavić u zbirci "Sedam smrtnih grehova" ispisao iz reda ozbiljnih i dobrih pisaca?
- Da je reč o jednom određenom postupku, moglo bi se govoriti o slabosti samog postupka ili slabostima njegove upotrebe - to ne bi bio razlog da se autor ispiše iz reda ozbiljnih pisaca.

U zbirci "Sedam smrtnih grehova" nema književnih svojstava: ako autor izdaje elementarne zahteve svog zanata, te način pripovedanja ostane neizgrađen i gotovo sirov, ako u oblikovanju likova istrajava u ređanju banalnosti, a pri tome ne stvori priču koja to zbog nekog drugog svojstva zahteva (mada teško mogu i da naslutim koje bi to svojstvo opravdalo), ako dijaloge svojih likova svede na bezrazložne onomatopeje, a zaplete na puke verbalizacije i fantastiku koja se sama sobom opravdava, ako se uz interpolacije ranije napisanog, zbirka sastoji od iskidanih asocijacija i najprizemnijih dijaloga, onda je potrebno temeljno srozavanje predstave o književnosti da bi se i takva zbirka uvrstila u njene redove.

Da li je i Pavićevo prečesto pozivanje na "postmodernost, novu tehnologiju pisanja i čitanja, hipertekst u hiperprostoru, itd" posezanje za smislom, učitavanje smisla u odsustvu istog u njegovoj književnosti?

- Takvo naknadno osmišljavanje opusa teorijom - iako bi teorija trebalo da sledi iz dela i da ima deskriptivnu, a ne normativnu funkciju - izvela je književna kritika. Književna kritika je ta, koja je, poput interventne ekipe, noseći u "torbi" "autocitatnost, teoriju otvorenog dela, intertekstualnost, novu tekstualnost", štitila Pavićevo delo, prečesto izdajući značenje samih termina kako bi poslužili kao sredstva za reanimaciju jednog mrtvog opusa. Mrtvog, sudeći po potencijalu za pobuđivanje stvarnih ljudskih svojstva, duhovnosti, imaginacije. Prirodno je što je pisac nastavio da razvija svojstva koja su bila visoko vrednovana u njegovom opusu.

Kako objašnjavate (i pored svega) naklonost književne kritike prema delu Milorada Pavića?
Interesom. Ili tačnije: spletom raznovrsnih interesa u kojima književno-umetnički interes ne igra nikakvu ulogu.

Tatjana Čanak


vesti po rubrikama

^kultura

Jasmina Ahmetagić, autor studije o književnom delu Milorada Pavića
Građani Amerike oblače Šumadince!
 


     


FastCounter by LinkExchange