[an error occurred while processing this directive]  

[an error occurred while processing this directive]  

I n t e r n e t   i z d a n j e
Nedelja, 11. 7. 2004.

 
 
[an error occurred while processing this directive]

vesti dana

arhiva

vaša pisma

istorijat

redakcija

kontakt

pomoć

pišite nam


Foto

Blažo Svorcan na mestu nekadašnjeg groblja

U bačkom selu Vajska, opština Bač, mrtvi na "dobrovoljačkom" groblju ni posle 60 godina nemaju mira

Nekada groblje, sada bašta

Fašisti su, u želji da zatru svaki trag o postojanju oloniziranog naselja, groblje preorali i na tom mestu sagradili naselje kome su dali ime "Telep"

NOVI SAD - Tragom dokumenata o postojanju neobeleženog pravoslavnog groblja u selu Vajska, opština Bač, za koje smo saznali od Radisava Nikolića, posetili smo ovo vojvođansko selo sa željom da se uverimo u istinitost ovih tvrdnji.

Posle završetka Prvog svetskog rata u Vajsku, selo u kome su do tada uglavnom živeli stanovnici nemačke i mađarske nacionalnosti, naselili su se solunski dobrovoljci, nosioci ordena "Karađorđeve zvezde", koji su bili poreklom iz Hercegovine, Like, Korduna i Bosne.

To je u stvari bila prva kolonizacija, po ugledu na koju je, posle Drugog svetskog rata, naseljen veliki broj vojvođanskih sela. Od 1918. do 1924. godine, u Vajsku se naselilo ukupno sto porodica solunskih dobrovoljaca. Oni su, za ispoljenu hrabrost u ratu, od kralja dobili šumovite parcele koje su sami krčili i pravili obradivo zemljište.

Među onima koji su tada naselili ovo selo u Bačkoj, bio je i Marko Popović, oficir koji je 1918. godine prvi, u još uvek neoslobođeni Beograd, uneo srpski barjak. Dolaskom ovih vrednih ljudi selo Vajska počinje svoj ubrzani razvitak, a po bogastvu i ugledu među stanovništvom posebno su se isticali Vasilj Ušćumlić, Lazar Svorcan i Staniša Nikolić, koji su bili i neka vrsta seoskih starešina.

Skrivanje istine

- Nove komunističke vlasti su na svaki način pokušavale da sakriju istinu o postrojanju groblja, jer su po nekakvoj, samo njima znanoj, logici te pokojnike proglasili četnicima. Mesni crkveni odbor pokušao je preko zvaničnih institucija da pokrene pitanje groblja. No, vlasti su svaki pa i najmanji pomen ovog groblja dočekivale na nož - kaže Radisav Nikolić Beli.

- Od dolaska kolonista 1918, pa do 1935. godine, u Vajskoj nije postojalo dobrovoljačko groblje i naši preci su svoje umrle sahranjivali u staro pravoslavno groblje. Mećutim, nije bilo prostora za proširenje tog groblja, pa je odlučeno da se na prostoru zvanom "Alpar" (danas Krajiška ulica) podigne novo groblje. U tom groblju (sagrađenom 1935. godine) do 1940. godine, prema zvaničnim crkvenim spisima, sahranjeno je 27 preminulih, mada neki žitelji tvrde da je broj sahranjenih i veći - priča meštanin Blažo Svorcan Bajo, čija je sestra (Bosiljka) sahranjena na pomenutom groblju.

- Početkom Drugog svetskog rata, bežeći od fašističkog terora, svi kolonisti su se iselili iz Vajske vrativši se u stari zavičaj. Na meti mađarskih fašista posebno su bili solunski dobrovoljci, o čemu svedoči i zločin u selu Bođani, gde su fašisti došli do spiska dobrovoljaca i sve ih streljali. Fašisti su, u želji da zatru svaki trag o postojanju koloniziranog naselja u selu, groblje preorali i na tom mestu sagradili naselje kome su dali ime "Telep".

Po okončanju rata, 1945. godine, Vajsku ponovo naseljavaju kolonisti, kojima su dodeljivane mađarske i švapske kuće, među kojima su bile i kuće podignute na nekadašnjem groblju - objašnjava Svorcan, napominjući da se veliki broj najbižih rođaka sahranjenih na pomenutom groblju nikada nije vratio u Vajsku jer su mnogi tokom rata poginuli ili su se posle rata odselili u Australiju i Ameriku.

- U poslednjih nekoliko godina mnoge stvari su se promenile. Dočekali smo da komunistima vidimo leđa i nadam se da će sadašnji čelni ljudi u državi i opštini Bač učiniti pravi potez i omogućiti davno preminulima da počivaju u miru - ističe Nikolić, dok Blažo Svocan, inače član sadašnjeg Mesnog crkvenog odbora.

- Jedno od rešenja je da se ekshumiraju posmrtni ostaci sahranjenih i da se kosti premeste na današnje groblje i sahrane u zajedničku grobnicu na kojoj bi stajala nadgrobna ploča sa imenima svih sahranjenih na alparskom groblju - kaže Svorcan, uz tvrdnju da već postoje ljudi koji bi sami snosili troškove ekshumacije i izgradnje zajedničke grobnice.

Početkom sedamdesetih godina Branislav Ušćumlić, sin Vasilja, jednog od najbogatijih i najuglednijih žitelja Vajske u periodu između dva rata, prvi put posle 20 godina došao je iz Amerike u Jugoslaviju. Odmah se uputio u Vajsku kako bi posetio grob svoje sestre LJiljane, koja je sahranjena na alparskom groblju.

Međutim, umesto groblja, na mestu gde je ona sahranjena zatekao je baštu. To ga je duboko potreslo, zaplakao je, prozborivši kroz suze: "Ne znam šta mi teže pada, to što nemam sestru ili to što joj se ni groba ne zna.

N. Ćaćić


vesti po rubrikama

^Srbija

15:41h

Bač: Mrtvi na "dobrovoljačkom" groblju ni posle 60 godina nemaju mira

   
 


     


FastCounter by LinkExchange