[an error occurred while processing this directive]  

[an error occurred while processing this directive]  

I n t e r n e t   i z d a n j e

Utorak, 13. 5. 2003.

 
 
[an error occurred while processing this directive]

vesti dana

arhiva

vaša pisma

istorijat

redakcija

kontakt

pomoć

pišite nam


Tunel Budim na južnoj padini Šargana 87 godina krije tajnu

Zemlja zatrpala 200 zarobljenika

Čitava smena kopača, Rusa i Italijana ostala iza tona obrušene zemlje i kamena. Niko, pa ni rodbina žrtava, do dana današnjeg nije se raspitivao za tragediju

Tunel Budim, u istoimenom brdu na južnoj padini planine Šargan, kilometar iznad sadašnje trase "šarganske osmice" u planinskim gudurama punih 87 godina krije tajnu, za koju se ne zna hoće li ikada biti do kraja odgonetnuta. U tom tunelu, 1916. godine ostala je zatrpana čitava smena kopača, Rusa i Italijana, možda i svih 200 ljudi, i kako tada, tako i sada, kopači železničkog tunela počivaju u Šarganu, u srcu planine, iza tona obrušene zemlje i kamena.

Tajnu zatrpanog i napuštenog tunela Budim zna malo ljudi, o njoj je u poslednjih 87 godina malo pisano i istraživano (Užičani Rade Poznanović i Ilija Misailović i još nekoliko autora), za svih tih gotovo devet decenija u Mokroj Gori ili Kremnima, koliko se zna, nije se pojavio nijedan rođak ili prijatelj izginulih kopača da se raspita o sudbini srodnika. Za sudbinu zatrpanih rudara od 1916. do dana današnjeg nisu se ni zvanično ni nezvanično raspitivale ni vlade zemalja čiji su državljani ostali u masovnoj grobnici, pa se i ono malo Mokrogoraca koji znaju tajnu Šargana i dan- danas pitaju zašto su Rusi i Italijani zatrpani pod Šargnom od svih zaboravljeni, zašto su sem na smrt, osuđeni na zaborav, zašto počivaju bez opela, zašto se još ne zna ni tačan broj zatrpanih, a kamoli njihova imena…

Priča o šarganskoj tajni, ukratko ispričana, počinje još 1906. godine, kada su Austrijanci završili prugu Sarajevo - Vardište, sa šinama stigli na prag Srbije, i kada je i tadašnjim srpskim vlastima postalo jasno da se rat primiče i da je ta pruga, ustvari, austrijska "ratna trasa". Narednih godina srpske vlasti pristupile su gradnji pruge koja je od Stalaća preko Kruševca, Kraljeva i Čačka stigla do Užica i tu 1912. zastala.

Austrijanci su izgradnju pruge od Vardišta prema Užicu nastavili posle okupacije, u proleće 1916. godine, sa svojim planovima i nacrtima, svojim inženjerima i pruga je ubrzo prošla Mokru Goru stigla do pod Šargan.

Dr Ilija Misailović, Užičanin, dobar poznavalac istorije ovog kraja, godinama je po arhivama tražio dokumente o gradnji pruge 1916. godine od Vardišta prema Užicu, listao tadašnju štampu i jedino što je pronašao bio je akt o primopredaji pruge od Vardišta do tzv. "devetog kilometra", odnosno do pod Šargan.

- Austrijanci su zatim napali Šargan, najtežu deonicu na tom putu, a da bi se kroz Šargan prema Kremnima pravio što kraći tunel trasu je trebalo popeti na što veću kotu. Odluka je izgleda bila da se radovi počnu na najtežoj deonici na tom usponu, tunelu kroz Budim, a za kopanje su angažovani uglavnom ratni zarobljenici, Rusi i Italijani, koji su u Mokru Goru dovedeni ko zna iz kojih logora - priča dr Misailović.

Po onome što je dr Misailoviću pričao očevidac, stari Mokrogorac Vitomir Špijunović, rođen 1909. godine, koji je kopačima pruge nosio vodu, zarobljenici su tog leta i jeseni naporno radili na trasi pruge, a bili su angažovani i da sakupljaju voće, šumske plodove, lekovito bilje. Radovi na pruzi preko Šargana trajali su te godine sve do tragedije u tunelu Budim.

- Priču o samoj tragediji znalo je i zna veoma malo ljudi i tu je mnogo više nepoznanica nego činjenica. Ono što se zna jeste da je u tunelu, u momentu kada se zemlja obrušila, bila čitava jedna smena sastavljena od zarobljenika Rusa i Italijana, a te smene brojale su i po 200 ljudi, i da su svi ostali zatrpani unutra - priča Misailović.

O tragediji u bečkim arhivama naš sagovornik nije pronašao ni jedno jedino slovo. Niti u zvaničnim dokumentima, niti u tadašnjim austrijskim i mađarskim novinama.
- Jedan od zaključaka koji iz toga izvlačim jeste da nikakav trag o pogibiji toliko ljudi nije ostao zato što je upotreba ratnih zarobljenika za fizičke radove bila zabranjena ratnim konvencijama i da se zbog toga ćutalo. Sa druge strane, bilo je to ratno vreme, pogibije i stradanja na sve strane, pa masovno stradanje kopača nikoga nije posebno potreslo. Valja imati u vidu da tada ni lokalno stanovništvo nije previše volelo te zarobljenike koji su zbog gladi zalazili u njihove voćnjake i njive, sakupljali crkotine po selu. I treća činjenica, u tunelu nije stradao niko iz sela, niti okoline, pa vest u sveopštoj nesreći nije daleko odjeknula - kaže Misailović.

Tekst i foto: Z. Šaponjić
Sutra: Oštećena tabla


vesti po rubrikama

^ljudi i događaji

15:08h

Reporter "Glasa" obišao mesto na Suvoj planini gde se pre tri godine desila misteriozna eksplozija

15:30h

Tunel Budim na južnoj padini Šargana 87 godina krije tajnu

15:57h

Reporter "Glasa" na Festivalu sela Srbije u Boževcu kod Malog Crnića

16:14h

Velika zagađenja uznemirila meštane sela Krivelj kod Bora

 


     


FastCounter by LinkExchange