[an error occurred while processing this directive]  

[an error occurred while processing this directive]  

I n t e r n e t   i z d a n j e

Ponedeljak, 3. 3. 2003.

 
 
[an error occurred while processing this directive]

vesti dana

arhiva

vaša pisma

istorijat

redakcija

kontakt

pomoć

pišite nam


Srpski četnici na početku dvadesetog veka (5)

Prvi gorski štabovi

Planina Kozjak bila glavno uporište

Još 1903. godine, oficiri Petar Pešić i Vojislav Tankosić, kao žitarski trgovci, putovali su po Makedoniji radi rekognosciranja (upoznavanja) terena i povezivanja sa tamošnjim Srbima i njihovim pravcima. Posebno značajan bio je Tankosićev rad. On je, tokom 1904. špartajući na relaciji Vranje - Skoplje - Prilep - Bitolj - Poreč, otvarao kanale za prenos oružja i municije i tako olakšavao rad srpskih četa.

Takođe, pridobio je veći broj oficira i podoficira da stupe u četnike. On je, kako je to napisao Stanislav Krakov, "širio oko sebe plamen četništva". Najstariji među oficirima - četnicima bio je Borislav Paštrović iz 25. klase, a najmlađi su bili Omilj Glišić i Nikola Brzaković - obojica iz 39. klase Niže škole Vojne akademije.

Podoficira je u redovima četnika bilo više od oficira. Oni su, lakše dobijali odsustva radi odlaska na teren. Neki od njih su ostali vojvode i dali veliki doprinos četništvu, kao npr: Kosta Milovanović - Pećanac, Vladimir Kovačević, Gligorije Ristić - Skopljanče, Rista Popović - Beranac, Radivoje Ilić, Milan Đokić, Marinko Popović i dr. Đokić i Aleksić su ubrzo stekli oficirske činove i kao takvi zastupali šefa gorskog štaba Zapadnog Povardarja.

Zapadno Povardarje

Prvi gorski štab uspostavljen je u Istočnom Povardarju na šumovitom Kozjaku. Ova planina je, sve vreme trajanja četničke akcije, obezbeđivala relativnu sigurnost srpskim četama, pošto su turska vojska i bugarske čete izbegavale da njome prolaze.

Krajem aprila 1905. kapetan Sreten Rajković je formirao gorski štab u Zapadnom Povardarju. Za sedište je odabrao Poreč iz dva razloga:
a) u njemu nije bilo kolskih puteva, pa je transport veće težine obavljan na magarcima i brdskim konjićima, zbog čega je turska vojska u njega nerado ulazila i
b) od 40 porečkih sela, samo je Lokvica bila bugaraška; zato su Poreč i bugarske čete izbegavale.

Šefovi gorskog štaba u Istočnom Povardarju bili su: Ilija Jovanović, Aksentije Bacetović, Vojislav Tankosić, Vojin Popović, Mijajlo Ristić, Alimpije Marjanović - Ovčepoljski, Aleksandar Blagojević - Kočanski i Svetozar Ranković.

U Zapadnom Povardarju šefovi su bili: Sreten Rajković, Panta Radosavljević, Pavle Blažarić, Dušan Dimitrijević - Brđanin, Sava Petković - Grmija, Marinko Aleksić, Nikola Janković - Kosovski i poručnik Nedeljković - Rasinski.

Šef gorskog štaba obavezno je određivao zastupnika koji je u njegovom odsustvu preuzimao sva prava i obaveze šefa.

Vojvode je postavljao Centralni odbor na osnovu preporuka šefa gorskog štaba i nadležnog terenskog odbora. Najznačajnije osobine koje je vojvoda morao da ima bile su popularnost i poštovanje među četnicima, dobro poznavanje poverenog mu rejona (ljudi, prilike, topografija), snalažljivost, hrabrost i izdržljivost. Vojvode se prema profesiji mogu podeliti u pet uslovnih grupa: oficiri, podoficiri, učitelji, seljaci i ostali (zanatlije, studenti, činovnici itd.).

Oficiri su, najčešće, dobijali četu, a s njom i zvanje vojvode. Svi šefovi gorskih štabova istovremeno su postojali i vojvode.

Među podoficirima najveći ugled među četnicima, a istovremeno najveće osporavanje od Izvršnog odbora i šefa Džervinca, uživao je Đorđe Skopljanče. On je u Akciji bio od 1904. do 1911. kada se razboleo i umro u niškoj bolnici. U njegovoj četi bili su oficiri: Bogdan Hajnc-vojvoda Bogdan Jugović, Branivoj Jovanović - vojvoda Brana Slaviški i poručnik Dušan Putniković.

Učitelji - vojvode bili su: Jovan Dovezenski, Jovan Babunski, Rade Radivojević - Dušan Vardarski, Lazar Kujundžić - Klempa i Doksim Mihailović - Debarac. Među njima isticao se Jovan Babunski, najuspešniji vojvoda Srpske četničke akcije. On je najduže bio na terenu, učestvovao u najviše borbi i uvek pobeđivao.

Među seljacima - vojvodama u Istočnom Povardarju isticao se Petko Ilić - Nagorički, podjednako uvažavan od šefova gorskog štaba, Srpskog i Izvršnog odbora. Veliki ugled imali su: čiča - Pavle Mladenović - Jačinski, Spasa Pavlović - Garda, Todor Krstić - Algunjski i Krsta Kovačević - Trgoviški. U Zapadnom Povardarju najistaknutiji je bio Gligor Sokolović. Veoma uspešni bili su: Trenko Rujanović, Stevan Nedić, Josif Jovanović - Prilepac i Cene Marković - Ljubotenski.

Kaluđer komita

Među ostalim profesijama najuglednija ličnost bio je latovski samardžija, oličenje porečkog otpora, Micko Krstić - Pavlovski. Takođe interesantan je i kontroverzni raskaluđer Vasilije Trbić - Veleški, nekada preterano uzdizan, a zatim potpuno osporavan.

Studenti Dušan Dimitrijević i LJubomir Jezdić - Razvigora važili su za uspešne vojvode. Posebno zanimljiv bio je vojvoda Dejan Popović, u civilu inž. Dragomir Jekić, koji je, radi odlaska u četnike, napustio univerzitetsku karijeru asistenta hemije na Filozofskom fakultetu u Beogradu i posao direktora fabrike šibica.

O ponašanju na terenu svih neposrednih učesnika Akcije pisane su tzv. konduit-liste.

Piše: Vladimir Ilić
Sutra: Pogibija na Šupljem kamenu


vesti po rubrikama

^feljton

15:12h

Srbi u "ratnom dnevniku" Vermahta (52)

15:29h

Srpski četnici na početku dvadesetog veka (5)

 



     


FastCounter by LinkExchange