[an error occurred while processing this directive]  

[an error occurred while processing this directive]  

I n t e r n e t   i z d a n j e

Subota, 04.01.2003.

 
 
[an error occurred while processing this directive]

vesti dana

arhiva

vaša pisma

istorijat

redakcija

kontakt

pomoć

pišite nam


Crnjanski i pozorište

Iako nije bio ono što se obično zove čovek pozorišta, njegovu višestruku teatarsku aktivnost trebalo bi razmatrati kroz stopljenost njegovog života i umetničkog dela

Životopis i umetnička delatnost Miloša Crnjanskog bili su višestrukim ukrštajima prožeti pozorištem. Otkrio ga je u detinjstvu, zahvaljujući majci Marini, osvedočenom ljubitelju teatra. Majka ga je uspavljivala pesmama iz pozorišnih komada, pričala mu o pozorištu i govorila dramske monologe.

Otac i majka vodili su ga, iz Temišvara gde su živeli, u Novi Sad i Sremske Karlovce da gledaju pozorišne predstave na srpskom jeziku. Kao dečak od devet godina video je - na sceni pozorišta i za pevnicom u srpskoj crkvi - velikog glumca Peru Dobrinovića. Njegova magijska gluma i privatna veselost otkrili su mu da postoji i svet radosti života "u kome se igra i grli".

Foto

Rade Marković (kralj Aleksandar) i Olivera Marković (kraljica Draga) u predstavi "Konak", 1959. godine

Izgubljeno

Antičko pozorište i dramu, kojima će se vraćati tokom celog života, upoznao je u gimnaziji koju je u Temišvaru, od 1904. do 1912, pohađao u Liceju koji su držali katolički fratri-pijaristi. Zavoleo je Evripida, koji je bio dramski pisac njegove mladosti, a od dela antičkih dramatičara najčešće će pominjati "Antigonu" Sofokla. Na studijama u Beču (1913-1914) revnosni je posetilac pozorišta, naročito Burgteatra - u kojem je, pored dela klasika, video i neka naturalistička i simbolistička dela Ibzena i Hauptmana.

Ne iznenađuje, zato, što je želju za pisanjem Crnjanski veoma rano ostvario u dramskoj formi. Između 1906. i 1912. napisao je tri dramska dela. Dva su izgubljena. Dramu "o ljubavi" "Gundulić" sam je pred kraj života uništio, a drama "Prokleti knez", sa temom feudalnog "prava prve noći", izgubljena je u arhivu Narodnog pozorišta. Od treće drame - napisane pod uticajem Đure Jakšića - sačuvan je samo monolog od osamnaest stihova.

Crnjanski je pominjao još dve drame koje nisu sačuvane. Prva je o sudbini rimskog patricija Kataline, a druga je o bolesti i smrti Branka Radičevića. Ovaj "katalog" nesačuvanih drama Crnjanskog zaključuje "Juhahaha",satirična komedija o Petru II Karađorđeviću. Napisana je u vreme kada se, u starosti, Crnjanski spremao za povratak u domovinu. Pred smrt sam ju je uništio.

Sačuvano

Sačuvana su tri dramska dela Crnjanskog. Prvo je "Maska", poetična komedija o ljubavi i smrti. Ona ima dva sižejna toka. Prvi je ljubavna drama sa tragičnim ishodom, a u drugom se javljaju istorijske ličnosti čije sudbine govore o položaju Srba u tuđem svetu. Drugo dramsko delo je "Konak", čija je tema tragična sudbina ugasnika dinastije Obrenovića, Aleksandra i njegove supruge Drage Mašin. U trećem delu, "Tesla", koriste se žanrovi komada sa tezom biografske i psihološke drame. Pisao ga je s ambicijom da ostvari celovit portret čuvenog naučnika Nikole Tesle.

Crnjanski je napisao oko četrdeset tekstova o pozorištu (pozorišne kritike, portrete glumaca, dramaturške i teatrološke oglede i teorijske rasprave o teatru). Ti tekstovi čine jedan od najznačajnijih opusa srpske pozorišne kritike i teatrologije između dva svetska rata. Iz njih se vidi da znanja Crnjanskog o istoriji pozorišta i dramske književnosti Evrope znatno nadmašuju obaveštenost o teatru naših pisaca i intelektualaca međuratnog razdoblja. Tu činjenicu trebalo bi tumačiti visokom duhovnošću njegove ličnosti, temeljnim obrazovanjem, živim i radoznalim duhom, okolnostima da je živeo u Temišvaru, Beču, Beogradu, Parizu, Berlinu, Rimu i Londonu i znanjem zadivljujućeg broja jezika (govorio je sedam i čitao na još tri evropska jezika).

Iako Crnjanski nije bio ono što se obično zove "čovek pozorišta", njegovu višestruku teatarsku aktivnost trebalo bi razmatrati kroz stopljenost njegovog života i umetničkog dela, imajući pri tom na umu i njegov celokupni visoki umetnički domet. Jer kada mirno oko istoričara bude procenjivalo umetničke domete stvaralaca "slovenskog Juga" u dvadesetom veku, nema sumnje da će među piscima tri prva mesta zauzeti Ivo Andrić, Miroslav Krleža i Miloš Crnjanski, najtalentovaniji od njih trojice.

Petar Marjanović


vesti po rubrikama

^Godišnjica rođenja i smrti
Miloša Crnjanskog

14:12h

Zašto u srpskoj kulturi nije obeleženo dve i po decenije od smrti pisca "Seoba"?

14:19h

Crnjanski piše Andriću

14:26h

Predak i savremenik

14:33h

Smrtno smo se dosađivali na Itaci

14:40h

Rat je iskustvo koje delimo sa Crnjanskim

14:47h

Crnjanski i pozorište

14:54h

Fotografije koje je pisac načinio nastale su iz službe umetnosti

15:01h

Pisac i knjiga imaju svoju sudbinu

15:08h

Pesnik izdveštava iz Nemačke

15:15h

Crnjanski, i gooool!

15:22h

Kako se Beograd odužio Milošu Crnjanskom

 



     


FastCounter by LinkExchange