[an error occurred while processing this directive]  

[an error occurred while processing this directive]  

I n t e r n e t   i z d a n j e

Nedelja, 3. mart 2002.

 
 
[an error occurred while processing this directive]

vesti dana

arhiva

vaša pisma

istorijat

redakcija

kontakt

pomoć

pišite nam


Links

Srpsko nasleđe

Glas nedelje

SINA

SNAGA

Privrednik, Srpsko privredno društvo, iza sebe ostavio armiju od 40.000 pitomaca i ogromnu imovinu

Oduzete palate
i zabranjen rad

Srpsko privredno društvo, "Privrednik", humanitarni fond Vladimira Matijevića, osnovan je 1897. godine u Zagrebu, dve godine po osnivanju Srpske banke. Pored Matijevića, najvećeg osnivača, tu su bili i drugi deoničari Srpske banke, a osnovni cilj je bio pružanje pomoći siročadima i talentovanoj deci iz siromašnih srpskih porodica u Austrougarskoj, što se posle proširilo i na Kraljevinu Jugoslaviju.
- Od osnivanja Privrednika, do 1947. godine, kada je prestao njegov rad, kroz ovu instituciju prošla je armija pitomaca.

Od toga, samo nekoliko stotina, bile su devojčice - rekao je na početku razgovora Svetozar Ljubišić, sekretar Udruženja Privrednikovih pitomaca u Beogradu.
Pitomci privrednika su osnovali svoje udruženje koje pored uspomena i sećanja na svog dobrotvora Vladimira Matijevića čuva i ogromnu dokumentaciju o oduzetoj i izgubljenoj imovini SPD "Privrednik" kao i o dobrotvorima i velikim donacijama. Ova humanitarna i privredna organizacija vremenom se pretvorila u poslovnog giganta čija se imovina računala milionima dolara.

- Privrednik je otvorio 400 štedno-kreditnih zemljoradničkih i zanatskih zadruga, širom bivše Jugoslavije. Raspolagao je velikim brojem nekretnina, stambenih zgrada, poslovnih prostora. Kontrolisao je ogromni kapital koji se svake godine uvećavao - ističe dr Dušan Đukić, predsednik Udruženja pitomaca.

Ponovo registrovan SPD "Privrednik"
Tačno kada se navršio jedan vek od osnivanja Privrednika 1997. godine, održana je Skupština na kojoj je odlučeno da se izvrši reosnivanje ove humanitarne organizacije u Beogradu, što je i učinjeno. Pitomci Privrednika spremani su za preporod države i naroda. Veliki donatori su bili najugledniji i najbogatiji Srbi. Postoje tvrdnje nekih pitomaca da je Mihailo Pupin Privredniku, kao donaciju, poklonio 1.000.000 dolara, kao i mnogi drugi - do najskromnijih iznosa. Privrednikovi pitomci su posle završene škole iz brojnih fondova dobijali kredite pod najpovoljnijim uslovima za otpočinjanje samostalnih delatnosti.

Osveta bivših pitomaca
- SPD "Privrednik" je likvidiran zato što je bio srpska humana i bogata organizacija. U armiji od oko 40.000 pitomaca koje je Privrednik isškolovao, bilo je 50 narodnih heroja - naglašava prof. dr Nikola Gaćeša. Tako se tačno zna da su bivši pitomci ovog "roditelja" srpske dece bili Rade Končar, Filip Kljajić, Đuro Pucar Stari, Radoje Dakić, Mile Đukić i mnogi drugi koji su učestvovali u likvidaciji svog dobrotvora. U njihovim biografijama to je, naravno, namerno preskočeno. Zna se samo da su bili vrlo "napredni" i da su poticali iz siromašnih a samim tim i "poštenih" porodica.

Koliko je Privrednik bio moćna organizacija dovoljno govori podatak da su se sređivanjem zaostavštine i principima rada bavilo nekoliko naučnika koji su na tome magistrirali i doktorirali.
SPD "Privrednik" počelo je da radi u Zagrebu, ali zbog ometanja od strane vlasti u Austrougarskoj i Hrvatskoj, preselio je svoje sedište 1923. godine u Beograd. Tada su počele godine procvata ove organizacije i širenje mreže kapitala i humanitarnih akcija.

U razgovoru s Nikolom Gaćešom, univirzitetskim profesorom u penziji iz Novog Sada koji se bavi proučavanjem i sistematizacijom zaostavštine ove organizacije, dobili smo prave podatke.
Tako je prema predratnoj evidenciji pokretna i nepokretna imovina SDP "Privrednik" vredela više miliona konvertibilnih dinara kraljevine Jugoslavije.

- U centru Zagreba, Privrednik je imao dve velike kuće u Preradovićevoj 18 i Berisavićevoj 4, kao i druge nekretnine i zemlju u skoro svim većim gradovima, na prostoru Srbije i Hrvatske. Tako je 1932. godine u Beogradu izgrađen Šegrtski dom u Krunskoj ulici broj 7 koji je vredeo 5.756.098 dinara. Veliku kuću u Gospodar Jovanovoj 63 Vladimir Matijević zaveštao je testamentom SDP "Privredniku" - istakao je prof. dr Gaćeša.

Prema njegovim rečima, plac u Beogradu u Štrosmajerovoj (sadašnja S. P. Krcuna) kupljen je od opštine za 1.500.000 dinara.
Profesor Gaćeša navodi da je prema izveštajima o poslovanju ove humanitarne i privredne organizacije ukupna vrednost nekretnina iznosila 8.142.093 dinara. Istovremeno, Privrednik je raspolagao s 57 fondova, koji su mu između dva svetska rata omogućavala svestranu i plodotvornu delatnost.

U njima je bilo 10.786.355 dinara, dok je u 23 banke čuvano 1.519.648 kraljevskih dinara. Uprava ove moćne organizacije raspolagala je s 37 zadužbina, od kojih je "Velimirijanum ", zadužbina Velimira Todorovića, bila jedna od najvećih u Kraljevini Jugoslaviji. Donatori i darodavci su u humane svrhe poklonili 77 legata.
Prema sačuvanim podacima, Privrednik je bio jedna od 20 najjačih institucija u Jugoslaviji između dva rata, koju su osnovali većinom prečanski Srbi za jačanje svekolikog Srpstva.
Posle Drugog svetskog rata, 21. oktobra 1946. godine, rešenjem "narodne vlasti" koje je potpisala Spasenija - Cana Babović, ukinut je rad i popisana i oduzeta sva pokretna i nepokretna imovina SPD "Privrednik" .

Kristina Vlahović


vesti po rubrikama

^panorama

16:59h

Privrednik, Srpsko privredno društvo, iza sebe ostavio armiju od 40.000 pitomaca i ogromnu imovinu

17:05h

Aleksandra Stanković, umetnica i pravnik, do kraja odana rodnom gradu i nekim principima

   


     


FastCounter by LinkExchange