[an error occurred while processing this directive]  

[an error occurred while processing this directive]  

I n t e r n e t   i z d a n j e

Petak, 1. mart 2002.

 
 
[an error occurred while processing this directive]

vesti dana

arhiva

vaša pisma

istorijat

redakcija

kontakt

pomoć

pišite nam


Links

Srpsko nasleđe

Glas nedelje

SINA

SNAGA

U najjužnijem delu Šumadije, između dve Morave bitiše varoš lepih imanja

Varoš temnićkih bundžija

Ove prostore nemilice je tukla istorija sa svih strana, od domaćih do stranih moćnika

Tekst i foto:Radojica Barjaktarević

U najjužnijem delu Šumadije, u uglu između Zapadne i Velike Morave, na padini Gledićkih planina i Juhora protegla se Temnićka regija. U Varvarin se stiže sa istoka iz pravca Ćićevca, severoistoka iz Paraćina, sa severa iz Jagodine, sa zapada iz Rekovca i sa juga iz Trstenika i Kruševca. Ovaj kraj naseljavale su vekovima uglavnom dve struje: moravsko-vardarska i kosovsko-metohijska. Ima ovde doseljenika i iz Pirota, pa čak i iz Rumunije i Bugarske. A ima ih dosta i iz Crne Gore koji su u ove krajeve došli pre 200 godina, kao što su Piperi u Bošnjan, Petrovići u Parcan, Drobnjaci i Obradovići u Malu Kruševicu i Hajdukovići u Obrež.

Danas na području varvarinske opštine koja se prostire na površini od 149 kilometara kvadratnih, u 21 naselju živi oko 26 hiljada stanovnika. Najnaseljeniji su Obrež i Bačina. Prema popisu stanovništva u gotovo svim selima varvarinske opštine, pa i u gradu Varvarinu, uvek je bilo više žena nego muškaraca. Na radu u inostranstvu nalazi se skoro pet hiljada Tamničana. Svi Suvajčani, njih oko 900 su u inostranstvu, a u svom mestu Suvaji, kod Varvarina, izgradili su oko hiljadu velelepnih čardaka ni na nebu i na zemlji, od kojih gotovo nijedan ne košta manje od pola miliona evra i u kojima gotovo preko cele godine ne živi niko.

Suvajčani, uglavnom Vlasi iz Rumunije, sastaju se ovde jednom ili dva puta godišnje. Dođu, druže se i pomažu svome kraju. Dosta su pomogli i u gradnji Varvarinskog mosta na Velikoj Moravi. Oni su na poklon Domu zdravlja u Varvarinu dovezli 4 sanitetska vozila, a po jedan džip dobili su Skupština opštine i policija. Suvajčani i dalje zidaju velelepne građevine, kupuju nove okućnice. Asfaltirali su put i izgradili crkvu. Svoje čardake opremili su najskupljim inostranim nameštajem, uredili su bazene i parkove i voze najluksuznije automobile.

Zahvalni Čangalović

Proslavljeni operski pevač Miroslav Čangalović, koji se za vreme Drugog svetskog rata krio u Varvarinu i pevao u Varvarinskom horu, u nameri da se oduži za ukazano gostoprimstvo 1979. od svoje Sedmojulske nagrade poklonio je Narodnoj biblioteci u Varvarinu 250.000 dinara za nabavku knjiga.

Urbano naselje Varvarin, za razliku od istoimenog sela Varvarina, leži na levoj obali Velike Morave i levo od Kalenićke reke i njenog ušća u Veliku Moravu, na platou nadmorske visine od 144 metra. Ime Varvarin došlo je od istoimenog naselja koje se prvi put spominje 1516. godine, kada je selo bilo veliko i imalo 128 domova. Stanovnici sela Varvarina bili su zaduženi da za potrebe tvrđava u Smederevskom sandžaku izrađuju kamene kugle. Zato su bili oslobođeni harača, ovčarine i avarizma.

U kasnijim pomenima gradski deo Varvarina pojavljuje se kao Bela Crkva koja je u 18. i 19. veku bila poznata kao sedište uprave knežine i sreza. Varvarin je za varošicu proglašen ukazom kralja Milana Obrenovića 29. novembra 1882. godine, a rešenjem kralja Petra Prvog Karađorđevića od 10. marta 1904. godine Temnićki srez je od jedne - opštine varvarinske dobio dve: opštinu varošice Varvarin i opštinu sela Varvarina.

Nalazi dobijeni na osnovu iskopina iz neolita i kasnijeg doba potvrđuju da je područje Varvarina bilo nastanjeno od najstarijih vremena, da su na ovom terenu ljudske zajednice bile formirane još u vreme starčevačke kulture, tj. najstarije civilizacije u centralnobalkanskoj zoni. Na ovim prostorima u drugoj polovini drugog milenijuma pre nove ere živelo je tračko pleme Tribali, a u svojim ratnim pohodima do Dunava ovuda je 333. godine pre nove ere prošao Aleksandar Makedonski. Ovu prelepu oblast (var-var na turskom znači lepa imanja, jedno pored drugog ili, lepota do lepote) je od 35. do 33. godine pre nove ere, pripojio Rimskom carstvu rimski car Oktavijan. Na nekoliko mesta pronađeni su ostaci rimske civilizacije, rimski novac, oružje i oruđe, ključevi, a u humkama sa urnama nožići, grivne, lončići, testije, kalenčići... Groblja i danas nose imena: Rimsko, Rursko, Mađarsko, Jevrejsko...

Za dug život

Juhor je poznat po izvorskim vodama: Zmajevica, Dobra voda, Nikolin klanac, Todorov klanac. Više od sto godina u Orašju postoji fabrika kisele vode. A Mala Kruševica nije bez razloga pretprošle godine proglašena najotpornijim varvarinskim selom. Iz ovog sela je uoči 5. oktobra na informativne razgovore privođeno 16 otporaša. Kruševica je i jedno od najlepših temnićkih sela. Meštani proizvode odlična vina i rakiju od grožđa i šljiva, ali i od kupina, koje najradije piju žene, i ovde se dugo živi te nije teško naći i stogodišnjake.

U vreme Rimljana Morava je bila plovna sve do Niša, a od rimskog puta Via militaris, od granice Rimskog carstva, put je vodio u Italiju, u Rim, od Pomoravlja Zapadnom Moravom preko Užica, od Medveđe preko Levča, odnosno od Paraćina preko Striže i Vidova, pa preko Morave kod Obreža, a odatle od Varvarina i levom obalom Zapadne Morave preko Jasike i Drenove do Medveđe. Na temeljima rimskih naselja nicali su i srednjovekovni gradovi, kao što su Banja Carice Milice u Bačini, Gradište kod Devojačke stene i Momčilov grad na Juhoru.

U legendama se naziv Temnić najčešće vezuje za kneza Lazara. Priča se da je nekada između Bačine i Varvarina bilo mnogo pšenice, za koju je Lazar po povratku iz svojih rudnika na Juhoru govorio da je to "pravi tamnik od berićeta". Kneginja Milica je u Đerđelinu imala svoja kupališta i letnji dvorac. Bošnjane nosi ime po Bošku Jugoviću, a Maskare po zanatskim kneževim radionicama.

Na Varvarinskom polju, gde se sa Turcima odigrala čuvena Varvarinska bitka podignut je spomenik grofu Nikolaju Korniloviču Orurku i ruskim dobrovoljcima. Otkrio ga je 1910. godine, lično, kralj Petar Prvi Karađorđević. U Gornjem Katunu locirana je fabrika turpija, a eksploatiše se i šljunak. Na tlu Gornjeg Katuna pronađen je 1910. godine Temnićki natpis, epigrafski ćirilski natpis s kraja desetog veka.

Pred Drugi svetski rat u Gornjem Krčinu započeti su radovi na izgradnji rudnika grafita ali oni nikada nisu dovršeni. Na Kalenićkoj reci još radi vodenica potočara. A više sela Izbenice, na Juhoru, uzdiže se Devojačka kamena stena, spomenik veći od 20 metara. Priča se da su Turci dotle doterali neku srpsku devojku, goneći je čak od Stalaća. Ona je preplivala Moravu i došla do ruba, pa nemajući kud i ne želeći da se preda, skočila u bezdan.

Poznati Varvarinci

Iz Bošnjana je i aktuelni generalni sekretar SPS-a Zoran Anđelković. Muzičar Dragan Matić Žilić osvajač je titula "Prve harmonike Srbije" i "Prve harmonike Jugoslavije", a iz Bošnjana su i četvorica poznatih svetskih slikara naivaca: Budimir Rajković Linger, Dobrivoje Stevanović Peca, Milutin Mojsilović i Miroljub Milošević. U Masakru je živeo i učiteljevao Burdušev otac, a i mladi Janaćko je ovde proveo svoje detinjstvo. Njegova kuća se još čuva. Nove opštinske vlasti dale su ideju da najveće kulturne svetkovine u ovom kraju, a održavaju se kako leti tako i zimi, ubuduće nosiće naziv "Burduševi dani". U Varvarinu se s posebnim pijetetom čuvaju zadužbine Miloša Obrenovića - Kneževa vodenica i crkva Svete Bogorodice. Ovde je živela i radila kao učiteljica Mileva Jakšić Levica, kći Đure Jakšića. U posete joj je 1887. godine dolazio pesnik Vojislav Ilić. Njihovu kratku ljubav prekinula je njena iznenadna odluka da se uda za učitelja Ristu Protića i sa njim ode u Prokuplje, ali je ubrzo umrla.


vesti po rubrikama

^Srbija u 21. veku

VARVARIN

15:00h

U najjužnijem delu Šumadije, između dve Morave bitiše varoš lepih imanja

15:10h

Toplica Božinović, predsednik IO SO Varvarin: Dugovi samo rastu

15:20h

U najjužnijem delu Šumadije, varoš temnićkih bundžija

15:30h

NATO srušio most u Varvarinu, a novi podigli Srbi iz Švajcarske

15:40h

Kupine i jagode

15:50h

Lov i ribolov u ovom kraju ima bogatu tradiciju

16:00h

Sporna RTV "S" Zorana Anđelkovića zaćutala

   


     


FastCounter by LinkExchange