Tekstovi: D. J. Vučićević
foto: V. Milovanović

Lajkovac je jedna od najmlađih srpskih varošica. Počeo je da se naseljava i formira u gradsku celinu prolaskom prvog voza, legendarnog "ćire" 1908. godine. Dnevni list "Pravda" tako 8. avgusta te godine piše o mestu koje se "američkom brzinom" podiže uz prugu:

"To je Lajkovac, mesto u kome će se uskoro ukrštati železnička pruga sa aranđelovačkom, a docnije i sa milanovačkom i šabačkom prugom. Sem toga to mesto leži usred najbogatijeg i najplodnijeg kraja ne samo u valjevskom već i u obližnjem beogradskom okrugu. Vremenom će se u Lajkovac premestiti veći deo Uba i Lazarevca koji neće moći da održe konkurenciju ovog živog mesta...", nadahnuto je pisao novinar pre stotinak godina. Istina, Lajkovac nije postao baš takav Eldorado, ali je već za nekoliko godina bio najveća železnička stanica uzane pruge u Srbiji, raskrsnica odakle su vodili putevi za Čačak, Užice, Višegrad i Sarajevo, za Valjevo, Aranđelovac i Beograd.

U svoje zlatno vreme Lajkovac je bio Evropa u malom. Ovde su pristizali železničari sa svih strana pa je tako gradić početkom dvadesetih godina prošlog veka imao i katoličku crkvu. Sa odlaskom "ćire" u muzeje Lajkovac je prestao da živi po scenariju američkog sna. Poslednja zaostala pruga uzanog koloseka demontirana je pre tridesetak godina. Danas kroz Lajkovac prolazi moderna pruga Beograd - Bar, ali grad nikada nije dosegao staru slavu.

Istorijski podaci kazuju da je na teritoriji na kojoj se danas prostire grad naseljena uglavnom početkom 19. veka, mada je i ranije bilo podataka o životu pravoslavnog življa na ovim prostorima. Predanje kaže da je car Dušan osuđenike koji su bili laki na nožu naseljavao upravo na ovim prostorima. Krčeći šume doseljenici su bili odlična brana čestim upadima u srednjovekovnu Srbiju. Ovu oblast u miraz od ugarskog kralja Sigmunda 1402. godine dobio je Stefan Lazarević za koga se pretpostavlja da je ktitor manastira Bogovađe. Tokom burne istorije ropstva pod Turcima kraj oko današnjeg Lajkovca naseljavali su Srbi iz Crne Gore, Sandžaka, Hercegovine bežeći pred osmanlijskim terorom i nametanjem tuđe vere.

Prvi srpski ustanak dobrim delom je pripreman upravo u ovom kraju. Hadži Ruvim, arhimandrit manastira Bogovađa, bio je jedan od idejnih predvodnika ovog ustanka. Upravo u konaku njegovog manastira 1805. godine zasedao je Praviteljšstvujući sovjet serbski. Pošto je ovaj kraj definitivno oslobođen od Turaka, započinje brz privredni razvoj čitavog kolubarskog kraja, a 1908. Lajkovac počinje da sanja svoj američki san...