Niš je grad na raskrsnici balkanskih, evropskih i svetskih puteva.Ta činjenica u dugoj i burnoj prošlosti donosila mu je i privilegije i nevolje.Pozicija raskršća donosila mu je uslove za brže dodire sa raznim kulturama i civilizacijama i za intezivan razvoj,ali i nevolje zbog raznih osvajača kojima je Niš bio "na putu".

U svakom slučaju Niš poseduje civilizacijski i umetnički kontinuitet kakav nemaju mnogo veći gradovi,od praistorije i antike,preko vizantijskog i postvizantijskog perioda,pa sve do vremena turske i fašističke okupacije.Srećom,u burnoj istoriji njegovo duhovno i kulturno nasleđe pokazalo se kao neosetljivo na vreme i nevreme,piše u reprezentativnoj monografiji istoričara umetnosti Miše Rakocije pod nazivom"Kulturna riznica Niša".

Isti autor još ističe da je Niš ponikao i opstao "na krstoputini vekova"I kada je bio razaran i okupiran,uvek je nalazio snage da se oporavi,obnovi i dalje razvija,čuvajući i svoje ožiljke da se pamte i ne zaborave ,doprinoseći tako i svom izgledu i ugledu.

Kapija između Istoka i Zapada Epitet najveće kapije između Istoka i Zapada,na raskrsnici najznačajnijih drumskih i železničkih pravaca,Niš želi da što bolje iskoristu narednom periodu. Jer,radi se o drugom po veličini gradu u Srbiji,industrijskom,univerzitetskom,obrazovnom,kulturnom,turisdtičkom,saobraćajnom zdravstvenom i sportskom centru koji funkcioniše kao gradska zajednica sa dve opštine od kojih je jedna Niška Banja. Gradskoj zajednici Niša treba uskoro da se pripoje i susedne opštine opštine Merošina,Doljevac i Gadžin Han.Niš je i grad značajnih kulturnih manifestacija,poznat i po tradiciji dobre gastronomske kuhinje i po šmeku i meraku ovekovečenom i u delima poznatih književnika i muzičkih stvaralaca.

Episkop Irinej: Stub hrišćanstva "Pojava cara Konstantina je ne samo značajna prekretnica u rimskoj istoriji,nego i u istoriji hrišćanstva.Car Konstantin je svojim Milanskim ediktom hrišćanstvu prvo dao pravo slobode,a zatim ga proglasio i državnom verom,postavljajući tako i stubove kulture i ukupnog duhovnog života budućih vekova na ovim prostorima"-zapisao je u jednoj publikaciji o Nišu Vladika niški gospodin Irinej. Niš je u 21.vek ušao sa temeljima velikog pravoslavnog hrama koji se gradi u parku Sveti Sava,a koji će nositi ime cara Konstantina i carice Jelene. Već je ozvaničena inicijativa i za podizanje monumentalnog spomenika carskom paru Jeleni i Konstantinu na nekoj od najatraktivnijih lokacija.U Nišu se se inače grade i novi pravoslavni hramovi u naselju Komren,na Novom groblju i na raskrsnici ulica Filip Kljajić i 7.jul.

Niš kroz čitavu svoju istoriju nije mogao bez Nišave. Najbliže objašnjenje porekla imena grada je Naisus(Vilin grad) koje su mu dali Kelti po Vilinoj reci (Nišavi). Sa početkom prvog veka nove ere postaje prvo veliki vojni logor,zatim veliko utvrđenje, a u vreme cara Marka Aurelija dobija status slobodnog samoupravnog grada. Razvoju Niša najviše je doprineo, jer se u njemu i rodio,rimski car Flavije Valerije Konstantin,poznatiji kao Konstantin Veliki.

Da se radilo o važnom vojnom, administrativnom centru, svedoče brojni tragovi,a naročito atraktivno arheološko nalazište Mediana sa obrisima raskošne carske rezidencije.

U petom veku naše ere razvoj grada prekinuli su Huni koji su ga porobili i gotovo potpuno razorili,a njegova nova velika obnova počinje u vreme kada Vizantija nasleđuje Rimsku imperiju na Balkanu polovinom 6.veka.Međutim, početkom 7.veka udruženi Sloveni i Avari srušili su Niš do temelja. Početkom 11.veka grad je ponovo potpao pod vlast Vizantije i time počinje nova era njegovog snažnog razvoja.

Stevan Nemanja, veliki župan srpske Raške države, zauzeo je Niš 1183.godine,a šest godina kasnije sastao se u Nišu sa Fridrihom Barbarosom Prvim, radi sklapanja vojnog saveza protiv Vizantije. Ostalo je zabeleženo da su Barbarosini krstaši tada u Nišu prvi put videli kašike,viljuške i ostali pribor za jelo,ne znajući sa tim priborom ni čestito da rukuju. Nemanja je Barbarosi i njegovim krstašima priredio i neviđenu gozbu,kada je na meniju bio i čuveni srpski prebranac,kasnije nazvan "barbarosin pasulj". Prema mnogim zapisima Niš je tada bio razvijeniji od Beograda.

Niš je kasnije bio u sastavu Dušanove i Uroševe države, a u vreme kneza Lazara Hrebeljanovića,naročito posle Maričke bitke 1371.godine, postaje bedem-grad prema Turskoj. Posle 25 dana opsade Niš je 1386.godine pao u petovekovno tursko ropstvo. Iz tog perioda ostala je drevna Tvrđava,mala crkva Svetog Arhangela i jedinstven u svetu spomenik turskog zuluma,Ćele Kula, kula od lobanja Sinđelićevih junaka izginulih u bici na Čegru kraj Niša u Prvom srpskom ustanku maja 18O9.godine.

Grad je oslobođen od Turaka 29.decembra 1877.godine i ubrzo dobija gimnaziju, biblioteku, bankarsku ustanovu, a 1884.godine železničku vezu sa Beogradom i Evropom.

Dan pre objave rata 1914.godine Skupština i Vlada Srbije prelaze u Niš, gde iz Beča stiže i telegram kojim Austrougarska objavljuje rat Srbiji. Punih petnaest meseci Niš je bio ratna prestonica gde je usvojena i čuvena Niška deklaracija. Od 1915.do 1918.grad je pod nemačko-bugarskom okupacijom, razoren i opljačkan.

Od 1941.do 1944.godine grad je pod nemačkom okupacijom. Kroz logor na Crvenom krstu prošlo je oko 3O hiljada ljudi,a na Bubnju je streljano oko 12 hiljada. Tokom Drugog svetskog rata Niš je doživeo i preživeo 32 bombardovanja,a oslobođen je 14.oktobra 1944.godine.Samo četiri dana po oslobođenju izašao je prvi broj "Narodnih novina", sadašnjeg gradskog dnevnika,a iz kafane "Njujork" oglasio se Radio Niš. Prvi fakultet grad dobija 196O.godine,a pet godina kasnije postaje univerzitetski grad.