[an error occurred while processing this directive]  

Izdaje NIP „GLAS” a.d.
„GLAS JAVNOSTI“ d.d.

Vlajkovićeva br. 8, Beograd, Jugoslavija

[an error occurred while processing this directive]  

I n t e r n e t   i z d a n j e

Subota, 28. oktobar 2000.

 
 
[an error occurred while processing this directive]

vesti dana

arhiva

vaša pisma

istorijat

redakcija

kontakt

pomoć

pišite nam


Links

Srpsko nasleđe

Glas nedelje

SINA

SNAGA

27. Oct 2000 19:48 (GMT+01:00)

Naučnici i rodoljubci

Ruđer, čovek sveta

RUĐER (Josip) BOŠKOVIĆ rođen je u Dubrovniku 1711. godine, u veku procvata Dubrovačke republike. Kroz ceo 18. vek, Dubrovačka republika se snažno razvijala bazirajući se na zanatskoj manufakturnoj radinosti, još više na moreplovstvu i trgovini. U takvim uslovima jedan moćni dubrovački trgovac uzeo je iz sela Orahova u Hercegovini Josip Boškovića da mu u Novom Pazaru drži trgovinu, prvo kao trgovački momak, a zatim kao ortak. Iz Novog Pazara, Josip Bošković je došao u Dubrovnik kao bogati trgovac i oženio se iz ugledne trgovačke i književne porodice. U braku mu se rodilo osmoro dece, među kojima kao sedmo dete, sin Ruđer.

Ruđer se školovao na jedini mogući način u njegovo doba, u Dubrovniku, u školi Isusovačkog kolegijuma, gde je stekao klasično obrazovanje i znanje latinskog jezika. U desetoj godini Ruđer ostaje bez oca, no po preporuci svojih učitelja, sa 14 godina majka ga šalje u Rim na dalje školovanje, gde u isusovačkom "Collegium Romanum" menja svoje ime i nastavlja školovanje. Tu je tri godine izučavao filozofiju, matematiku i fiziku, što mu je omogućilo da ispolji svoj talenat za prirodne nauke. U Rimu je studirao i logiku, Aristotelovu fiziku i metafiziku, euklidsku matematiku, nešto astronomije i etiku. Bila je očigledna njegova sklonost ka matematici i fizici.

Njegovi rani radovi iz "infinitezimalnog računa" imaju u sebi vredne rezultate za oblast primenjene matematike. Mnogo se bavio geometrijom pa je uveo "svernu geometriju" matematičke metode, bavio se osnovnim pitanjima kao što su neprekidnost, beskonačno male i beskonačno velike veličine, izveo osnovne formule diferencijalne geometrije itd. Svoje matematičke studije i rezultate ovekovečio je u više knjiga, udžbenika i mnoštvo naučnih radova.

Nakon završenog studija Bošković je vršio nastavničku službu u nižim zavodima Isusovačkog kolegija, nastavljajući studije teologije. Kada je njegov bivši profesor Borgondio 1740. primio dužnost Bošković je preuzeo na Rimskom kolegijumu lektorat matematike. Po završetku studija teologije zaređen je za sveštenika, ali je i dalje ostao na Kolegijumu da predaje matematiku i da bi se mogao posvetiti naučnom radu.

Godine 1747. posetio je svoj rodni Dubrovnik, gde je pomišljao da proživi starost, no on više nije dolazio kući, ali je bio stalno u vezi sa svojim zavičajem. Na mnogim mestima u pismima sestri Anici pisana "naški", svedoče da je u Boškoviću uvek bio živ duh našeg jezika. Za Republiku svršavao razne diplomatske poslove u drugim zemljama.

Iako je svojim obrazovanjem Bošković stekao široko znanje iz nauke, filozofije i teologije, u suštini je njegov naučni rad uvek bio okrenut praktičnim ciljevima. Godine 1742. radio je u timu matematičara koji su se bavili problemom pukotina na kupoli bazilike Sv. Petra u Rimu, a godinu dana kasnije istraživao je čvrstoću apside u istoj crkvi. Marija Terezija tražila je njegov savet u vezi sa statističkim problemima bečke dvorske biblioteke. U Parizu su od njega tražili da ispita novivost stubova u crkvi Sv. Genoveve. Bavio se i problemima hidraulike i davao savete pri obnavljanju luka u Riminiju i Savoni.

Raznolikost problema kojima se Bošković uspešno bavio zaista je zadivljujuća i svedoči o univerzalnosti ovog velikog pedagoga i naučnika. Značajne rezultate ostvario je u geodeziji baveći se proučavanjem oblika i veličine Zemljine kugle. Merio je dužinu meridijana između Rima i Riminija, ispitujući i gravitaciju na raznim mestima. Izradio je novu kartu papske države. O navedenim istraživanjima objavio je pet knjiga. Izradio je i niz instrumenata za precizna geodezijska merenja.

Kao stručnjak za geodeziju pozvan je u Beč za savetnika u sporu oko pograničnih voda između Luče i Toskane. Bošković je rešio spor u korist Luče i zato je od njih dobio "plemićku titulu". Boravak u Beču Bošković je iskoristio i okončao pisanje svog glavnog dela "Teorija prirodne filozofije" (1758). Bez obzira što je u svom delu Bošković jasno istakao svojstvoduha i materije kao osnove prirode, njegova teorija nije bila u skladu sa učenjem crkve, pogotovu neprihvatljiv za isusovce.

Da bi se sklonio od napada, Bošković prihvata ponudu markiza Romanjolija i s njim putuje kao savetnik u Italiju, Francusku, Holandiju i Nemačku. Ovo putovanje i posete raznim naučnim institucijama bilo je ono što je oduvek želeo. U Francuskoj je boravio šest meseci i bio je čest gost Akademije nauka u koju je bio izabran za dopisnog člana. Posle Francuske odlazi u Englesku gde boravi u Griniču, vršeći razna geodetska merenja, Oksfordu i Kembridžu. Nešto kasnije izabran je za člana Kraljevskog društva. Da bi se odužio ovom učenom društvu, posvetio im je knjigu o pomračenju Meseca. Interesantno je pomenuti da je većina zemalja koja je posećivao bila neprijateljski raspoložena prema isusovcima, ali to Boškoviću nije ni najmanje smetalo jer su ga shvatili i primili kao naučnika, a ne kao isusovca.

U junu 1761. godine, astronomi su se spremali da prate prolaz Venere pored Sunca. Na podsticaj londonskog Kraljevskog društva, Bošković je odlučio da otputuje u Carigrad odakle bi posmatrao ovaj fenomen. Sticajem raznih okolnosti u Carigrad nije stigao na vreme, ali je obavio taj put i na povratku prošao kroz Bugarsku i Moldaviju do Poljske. Hteo je da ode i do Petrograda, gde je bio izabran za člana Akademije. Njegov "Dnevnik sa puta iz Carigrada" (1762. godine) preveden je na više jezika. U ovoj knjizi opisao je dramu Balkana, naroda koji govore skoro isti jezik, kojim je i on govorio u rodnom Dubrovniku i koji je bio njegov maternji jezik.

Vrativši se u Italiju, Bošković dobija mesto profesora u Pavi i ulogu glavnog organizatora izgradnje astronomske opservatorije u Breri kraj Milana. S velikim oduševljenjem se prihvatio ovih poslova i kada je opservatorija počela sa radom dobio je Katedru za optiku u Breti i preselio se u Milano. U međuvremenu, 1773. godine dolazi do ukidanja isusovog reda i to iz osnova menja njegov opšti status. O Ruđera Boškovića su se otimali univerziteti, dvorovi i države.

Na poziv prijatelja Bošković prelazi u Pariz gde dobija visoko plaćeno mesto direktora marinske optike. Tada je on poprimio i francusko državljanstvo. Radio je vrlo intezivno, ali je imao problema sa nekim kolegama, što ga je navelo da posle izvesnog vremena zatraži odsustvo koje provodi u Italiji, gde je izdao pet knjiga o istraživanjima u Parizu. Godine 1784. dobio je produženje odsustva na dalje dve godine, a zatim i do 1788. Pošao je na put po Italiji, došao je u Milanu i u Breru, gde je u biblioteci mmislio zavšriti neke radove. Tu su se kod njega pojavili prvi znaci bolesti, zdravlje se postepeno pogoršavalo, te je 1787. godine umro u Milanu, gde je sahranjen u crkvi Sv. Maria Podone.

Piše: Dr Mihajlo Mlinar


vesti po rubrikama

^feljton

19:01h

Tajne Belog dvora (11): Sjaj Zlatnog oka

19:17h

Tibetanska medicina (7): Čovek se rađa s emocijama

19:48h

Naučnici i rodoljubci: Ruđer, čovek sveta

 



     


FastCounter by LinkExchange