[an error occurred while processing this directive]  

Izdaje NIP „GLAS” a.d.
„GLAS JAVNOSTI“ d.d.

Vlajkovićeva br. 8, Beograd, Jugoslavija

[an error occurred while processing this directive]  

I n t e r n e t   i z d a n j e

Četvrtak, 10. avgust 2000.

 
 
[an error occurred while processing this directive]
 

rubrike

politika

društvo

ekonomija

svet

hronika

reportaža

kultura

sport

feljton

intervju

slobodno vreme

   
 

video galerija

[an error occurred while processing this directive]


Glavni meni:
 -vesti dana
 -arhiva
 -vaša pisma
 -istorijat
 -redakcija
 -kontakt Kako da koristim ovaj sajt? Pošaljite nam pismo... Vesti dana Arhiva Vaša pisma Istorijat našeg lista Redakcija Stupite u kontakt sa nama


Links

Srpsko nasleđe

Glas nedelje

SINA

SNAGA

09. Aug 2000 15:39 (GMT+01:00)

Poslednja ispovest princa Tomislava Karađorđevića (24)

Dar narodu i potomstvu

U trenutku konfiskacije celokupna površna zadužbinskog bila je 141 hektar 50 ari i 40 metara kvadratnih, u čemu su više od 73 hektara šume, 37 hektara vinograda, 13 hektara voćnjaka, kao i crkva Sv. Đorđa, brojne stambene i ekonomske zgrade

Dugo beznadnu i izgnaničku gorku žudnju da jednom negde na šaru zemaljskom nađe mesto na kojem će mu preci na miru, bez skrnavljenja grobišta, moći da počivaju, moj deda, kralj Petar je, najzad, dolaskom na srpski presto 1903. godine, stekao priliku da to ostvari. Iste godine, u avgustu, prilikom jednog od dolazaka u Topolu deda je doneo odluku i o mestu na kojem će podići zadužbinu. Počeo je da otkupljuje zemljište na Oplencu plaćajući pri tom preduzimaču, nekom Aranđelu Vasiljeviću iz Topole, za staranje oko pribavljanja tapija i jednom inženjeru za premeravanje kupljenih parcela, na kojima je, objedinjenim, tek trebalo planirati celinu zadužbinskog imanja. Vrlo su brojne isplate ove vrste do 1907. godine, kada je položen kamen temeljac za crkvu. Hteo bih da istaknem i to da je za kupovinu šume na Oplencu od opštine sela Topole deda dobio jednodušnu saglasnost svih 415 glasača. Posedujem račune iz kojih se vidi da je samo 1913. godine topolskoj opštini platio za šumu 24.930,90 dinara, a božuračkoj opštini 24.000 dinara za 13,45 hektara šume.

Šuma je, naporedo sa gradnjom crkve, raskrčivana i kroz nju prosecani putevi. Do 1915. godine u njoj je već bilo, osim podignutih, više započetih ili privremenih pratećih zgrada. Pečat današnjem izgledu, razmeštaju pojedinih celina i njihovom unutrašnjem ustrojstvu i rasporedu na našem imanju dao je zapravo moj otac Aleksandar 1925. godine kada je u ovoj godini sa mojom majkom Marijom i bratom Petrom, proveo na Oplencu više od dva meseca.

Njegovo bdenje nad zadužbinom, kao i njenim održanjem i unapređenjem, ne samo da je bilo primerno, nego je u mnogom pogledu bilo presudno.

Uprkos prevelikih i dalekosežnih državnički poduhvata, kao i porodičnih obaveza, moj deda je bdeo nad izgradnjom svoje zadužbine. Mislim da je jedan događaj prelomno uticao da deda ubrza radove i konačno uobliči svoju zadužbinu kao grobnu crkvu. O tome se u našoj porodici često govorilo. Naime, krajem decembra 1911. godine dedi su javili da su na bečkom groblju na bestijalan način oskrnavljene humke njegovih roditelja, dakle, grobovi mog pradede kneza Aleksandara i prabake kneginje Perside. Bio je to razlog da se poslovi i izgradnja zadužbine ubrzaju, a onda iako ne dovršene, u kriptu crkve, 28. decembra 1911. godine (11. januara 1912. po novom kalendaru) parastosom i crkvenim obredom sahranjeni su posmrtni ostaci dedinih roditelja prenetih sa bečkog groblja. Grobnice su, takođe uz parastos, zatvorene 3. marta 1912. godine, čemu je on takođe prisustvovao.

Podižući crkvu kao zadužbinu (zadušnički pomen) članovima naše porodice, čemu je u prvom redu namenjena, deda se protivio drugačijoj njenoj upotrebi. Zato je, uz puno poštovanje namene koju je on dao zadužbini, do 1941. godine bio ustaljen red bogosluženja devet puta godišnje.

Jedno od najlepših zadužbinskih zdanja nazvano je Kraljeva vila smeštena na sedlu između Velikog i Malog Oplenca. Rešenje vile, koja se u ađutantskim beleškama naziva "dvor za NJ. V. Prestolonaslednika", uradio je 1915. godine arhitekta Aleksandar Janković. Utanačeno je da 15. maja iste godine otpočne gradnja. Radovi su počeli u rečeni dan. Ali, ubrzo je, na poziv Stana u Kragujevcu, moj deda napustio Topolu i priključio se vojsci koja je odstupala. Radovi su usled okolnosti uzrokovanih ratom bili u zastoju više od četiri godine. Tek 1923. godine moj otac Aleksandar je završio ovu vilu. Po aprilskom slomu 1941. godine ovu vilu kao u ostalom, i sva druga zdanja na Oplencu, zatekao je okupator sa celokupnim inventarom i najveći deo stvari iz ove kuće i drugih vila netragom je nestalo.

U trenutku konfiskacije celokupna površna zadužbinskog imanja (Državno poljoprivredno dobro na Oplencu, kako je u međuvremenu nazvano prim. a.) bila je 141 hektar 50 ari i 40 metara kvadratnih, u čemu su više od 73 hektara šume, 37 hektara vinograda, 13 hektara voćnjaka, kao i crkva Sv. Đorđa, brojne stambene i ekonomske zgrade, bolnica, električna centrala i kasarna u gradu Topoli. Mnogo toga je prelazilo u ruke i nadležnost raznih vlasnika, pa je osamdesetih godina zadužbinska celina bila tužno razdeljena, nebrigom primetno zapuštena i izložena propadanju.

Inače, godinu i po dana trajalo je nalaženje forme kako da se ukine Zadužbina. Stvar je presečena Naredbom Vlade FNRJ 1947. godine, kojom je naloženo sudovima da se izvrši konfiskacija našeg imanja, jer nam je odlukom Prezidijuma Narodne skupštine FNRJ iste godine oduzeto državljanstvo i konfiskovana sva imovina.

Između ostalih zaplena, oduzeta je i celokupna zadužbina mog dede na Oplencu i u Topoli iako, kao njegova zadužbina, nije bila, niti sama zadužbina to uopšte može da bude, vlasništvo nekog drugog, niti preći u nasledstvo ijednog Karađorđevića. Do aprilskog sloma 1941. godine Karađorđevići su se starali preko Uprave Dvora o ovoj zadužbini, naravno, bez pomisli da neko od nas može preuzeti ili joj namenu izmeniti, što se najbolje vidi i iz ostavinske rasprave o zaostavštini mog oca Aleksandra 1938. godine.

Zadužbinarstvo je kao civilizacijska tekovina ogledalo sadržaja i sudbine kulture u kojoj nastaje. Prave zadužbine dugo žive, nadživuju ne samo, po prirodi stvari, svoje tvorce i utemeljivače, već i svoje rušitelje, pa i uništitelje.

To potvrđuje i Zadužbina mog dede kralja Petra Prvog Karađorđevića. Na njegovu zadužbinu se nasrtalo i u ratu i u miru.Nadživela je dva svetska rata. Iako u oba opljačkana i rasturana, videla je leđa svojim okupatorima. Preživela je, posle Drugog svetskog rata, i poluvekovni mir u kojem je bila - ukinuta.

KRAJ


vesti po rubrikama

^feljton

15:39h

Poslednja ispovest princa Tomislava Karađorđevića (24)

     


     


FastCounter by LinkExchange