GLAS JAVNOSTI - Logo  Prvi broj izašao 15. jula 1874. u Kragujevcu
 Beograd Godina II Obnovljeno izdanje
 Četvrtak 04. februar 1999.
 Broj 238
Izdaje NIP „GLAS“ a.d.
„GLAS JAVNOSTI“ d.d.
Vlajkovićeva br. 8, Beograd, Jugoslavija
FELJTON

Glavne vesti Ostale vesti Feljton Arhiva Pretplata Istorijat Redakcija Kontakt Navigation Bar
FreskaZašto je pre više decenija prekršteno ime prostoru koji povezuje Srbiju i Crnu Goru

Od Rasa ne biva Sandžak

Za prof. Slavenka Terzića postoji samo politička strana upotrebe ovog naziva. Jedino je u Srba ostalo ime nekadašnjeg turskog naziva. Budimski i Temišvarski sandžaci odavno iščezli

Jedna od brojnih srpskih kontroverzi koja, doduše, traje već pedesetak godina, jeste i ona oko naziva oblasti u kojoj je stvorena prva srpska država koju pravoslavci nazivaju Raškom, a Muslimani Sandžakom. Ova kontroverza za prof. Milovana Mitrovića sa beogradskog Filozofskog fakulteta ima i drugu stranu za koju su odgovorni negdašnji Srbi - pravoslavci i(li) današnji Srbi - komunisti. „Kao što su neki Srbi iz Stare Srbije olako prodali „veru za večeru", tako su neki drugi, kasnije takođe, zbog očekivanih ili stvarnih privilegija, brzo zaboravljali svoju srpsku tradiciju, a s njom i ime Raške".

Manasir SopocaneDolina Raške je kolevka nemanjićke Srbije i srpske kulture. U njoj su rođeni prvi srpski državnici, političari i diplomate - od rodonačelnika dinastije Nemanjića - Stefana Nemanje do njegovih naslednika - Stefana Prvovenčanog, Radoslava, Vladislava, Uroša i Dragutina koji su ovde živeli i imali svoje prestonice. U dolini Raške stvorena je prva srpska pisana književnost. Ovde je jedno vreme živeo i stvarao prvi srpski arhiepiskop i književnik Rastko Nemanjić, poznatiji kao sveti Sava. Tu je, u pećini isposnici na Rasu, 1202. pisano Vukanovo jevanđelje, jedan od najstarijih pisanih dokumenata u nas.

Turci su osvojili srpske zemlje u drugoj polovini 15. veka i nametnuli svoju administrativnu podelu sa odgovarajućim nazivima kao što su - vilajeti, sandžaci, kaze, nahije. Kako su od kraja 17. veka oslobađani pojedini delovi Evrope, bez traga su nestajali i osmanski nazivi pojedinih oblasti. Danas nikome ne pada na pamet da govori o, na primer, Budimskom sandžaku u Mađarskoj ili Temišvarskom u Rumuniji.

Po rečima dr Slavenka Terzića, direktora Istorijskog instituta SANU, u Osmanskom carstvu početkom 9. veka bilo je 290 sandžaka u 25 elajeta. Jedan od njih bio je i Novopazarski koji je 1877. izdvojen iz Bosanskog i pripojen Kosovskom vilajetu. Uglavnom, dodaje on, početkom ovog veka, Raška u administrativnom pogledu ulazi u sastav četiri sandžaka: Pljevaljski (pljevaljska i prijepoljska kaza i pribojski mudirluk), Sjenički (sa kazama: sjenička, bjelopoljska, novovaroška i kolašinska), Pećki (beranska, gusinjska i trgoviška kaza) i Prištinski (novopazarska kaza).

- Očigledno je, dakle, da nikada u prošlosti nije postojala osmanska administrativno-uprvna jedinica pod nazivom „Sandžak", koja bi obuhvatala oblasti koje su se od kraja prošlog veka u domaćoj i međunarodnoj političkoj literaturi i jeziku diplomatije počele nazivati „Sandžak". Taj naziv je uglavnom nastao iz navike da se, jezičkim skraćivanjem, označi uzana teritorija pod turskom vlašću, smeštena kao enklava između tadašnjih srpskih država, Srbije i Crne Gore. Umesto da se kaže „Pljevaljski sandžak i Novopazarski sandžak", upotrebljava se kratko „Sandžak" - ističe Terzić.

Za njega postoji i politička strana upotrebe ovog naziva, a ona se ispoljava u nastojanju da se i na ovaj način separiše ova oblast u odnosu na okolne srpske zemlje.

- Na tome u početku insistira austrougarska diplomatija, od kraja 19. veka, kako bi sprečila povezivanje Srbije i Crne Gore, a nakon oslobođenja 1912. godine i Komunistička partija Jugoslavije pod vidom borbe protiv navodnog „velikosrpskog nacionalizma". Iz, u osnovi istih razloga to se čini i danas, prenebregavanjem istorijskih činjenica kao da su nekim čudom nestali svi podaci koji mogu da svedoče o tome kako je zaista bilo.

Britanski oficir Edmund Spenser u svojim beleškama sa putovanja po evropskoj Turskoj 1850. godine, opisujući putne pravce na Balkanu, ističe da jedan od njih vodi kroz „planinske oblasti Gornje Mezije i Rašku". Ruski putopisac i akademik Giljferding zabeležio je 1857. godine:

- Od Rasa je dobila ime i cela okolna oblast koja je zajedno sa Zetom bila kolevka srpske države...

Austrijski konzularni činovnik u Sarajevu Karl Saks 1864. piše da uski zemljišni pojas kojim je Bosna i Hercegovina povezana sa ostalim turskim provincijama „ni u kom slučaju nije istorijski okvir zemlje nego je to onaj krug koji je nekada pripadao srpskoj oblasti Raškoj i Starom Vlahu i tek je kao turski pašaluk Novipazar ujedinjen sa Ejatom Bosna..."

Na drugoj strani, novopazarski intelektualac Šefko Alomerović tvrdi da je naziv Raška oblast postojao samo u periodu od donošenja Vidovdanskog ustava 1921. do 1929. godine, kada je Sandžak pripao Zetskoj banovini, i od 1992. godine, kada je deo Sandžaka koji se nalazi u Srbiji, podeljen na isti način kao i posle Vidovdanskog ustava, na dva okruga - Raški i Zlatiborski.

Sjenički profesor istorije Salih Selimović ističe da već 12 vekova ovaj deo ima svoja stara i sasvim adekvatna imena, a to su Stara Srbija i Stara Raška.

- Dakle, Sandžak je ime koje je ovom kraju dao viševekovni okupator i osvajač, što uvek asocira na našu tragičnu prošlost i podstiče negativne odnose među narodom. I to je danas jedan razlog više da se reč „Sandžak" potpuno eliminiše iz svakodnevne medijske i političke upotrebe. Tu reč treba ostaviti samo istoriji kojoj ne treba robovati i folkloru koga ne treba zloupotrebljavati - naglašava Selimović.

Zvonko Prijović



Glas saznaje:
BiserkaBiserka Cvejić, mecosopran i jedna od naših najvećih operskih zvezda, u junu okuplja svoje bivše studente na koncertu u Centru „Sava"

Pevaju mlade zvezde

Planiram da u junu sa svojim nekadašnjim učenicima koji sada pevaju na inostranim scenama napravim veliki koncert u Centru „Sava". Biće tu Milena Kitić, Svetlana Serdar, koja peva u Bečkoj državnoj operi već petu sezonu, Irena Zarić. Tu je i Snežana Stamenković koja je nedavno u operi u Lajpcigu pevala u „Evgeniju Onjeginu" i tom prilikom su joj aplaudirali i orkestar i dirigent. Željko Lučić peva na sceni Frankfurtske opere i nedavno je briljirao u „Boemima". Nikola Kitanovski peva u Italiji, Boris Trajanov je nedavno pevao u Pretoriji, a očekuju ga u Brazilu. Spomenula bih da se Dunji Simić, sopranu Beogradske opere, glas izvrsno razvija i ona bi trebalo na proleće da nastupa sa Lučićem u Nemačkoj, a odličan je i Radivoje Simić koga uskoro očekuje gostovanje u Pešti.

Biserka Cvejić, mecosopran i jedna od naših najvećih operskih zvezda, koja je u danima slave nastupala na scenama Metropolitena, Kovent gardena, Milanske skale, Bečke državne opere, sada pažljivo brusi glasove svojih studenata. Mnogi od njih nastupaju u poznatim operskim kućama u svetu i uveliko grade internacionalne karijere. Nedavno se Biserka Cvejić vratila sa Floride gde je njena nekadašnja studentkinja Milena Kitić, mecosopran, debitovala u ulozi Eboli u „Don Karlosu" na sceni opere u Palm Biču. O utiscima Biserka Cvejić kaže:

- Publika je Milenu Kitić izvrsno prihvatila prekidajući predstavu aplauzima, a kritika je sutradan našem mecosopranu predvidela budućnost operske zvezde. Milena Kitić je dobila najbolje kritike od ostalih učesnika u predstavi i ovim nastupom otpočela jednomesečni angažman u Palm Biču. Kitićeva je dobila sjajne ponude za nove nastupe, očekuje je snimanje kompakt diska u Beču za jednu inostranu diskografsku kuću sa poznatim operskim arijama. Ipak, uskoro stiže u Beograd, pa je bolje da vam detalje ona sama saopšti.

B. Lijeskić



ZivotVečeras premijera „Nek ide život" Ranka Božića u režiji Srđana Karanovića u Zvezdara teatru

Samoubistvo kao bekstvo od života

Jubilarnu, 15. sezonu postojanja, Zvezdara teatar obeležava i premijerom „Nek ide život" po tekstu Ranka Božića, u režiji Srđana Karanovića. Poznati filmski reditelj kome je ovaj, po njegovim rečima ambiciozni projekat prvi pozorišni izlet, dramu „Nek ide život" smatra dovoljno provokativnom da bi živela na sceni.

- Dugo sam želeo da se bavim pozorištem, ali ni jedan tekst do sada koji mi je došao do ruke nije me privukao da nešto uradim. Nisam imao sreće da do mene dođe drama koja bi bila praizvedba domaćeg, neobičnog, aktuelnog i uzbudljivog komada. Ne bih se nikada usudio da radim klasiku. Smatram, bez ikakve ljutnje, da mi ne umemo da je radimo - rekao je Srđan Karanović na konferenciji za novinare.

U priči o beogradskoj generaciji s kraja 20. veka, okruženoj ratom, siromaštvom, dilemama o samoubistvu kao vrsti bekstva od života, pojavljuje se ekipa mladih glumaca koja danas pripada prvoj pozorišnoj garnituri - Nebojša Dugalić, Nikola Đuričko, Paulina Manov, Hana Jovčić i Nenad Jezdić.

- Kako već deset godina nisam uopšte radio sa glumcima, dugo sam razmišljao o podeli za ovaj komad. Obilazio sam beogradska pozorišta javno ili tajno, gledao video snimke predstava, a onda sam se odlučio za ovu ekipu - objašnjava Karanović.

Scenografiju predstave potpisuje Dušan Otašević, kostime Saša Kuljača, muziku Zoran Simjanović, koreografiju Sonja Lapatanov, a slikarske i vajarske radove Živorad Savić. Zanimljivo je da je Karanović i autor tekstova svih songova koje u predstavi pevaju i sviraju glumci.

R. R.


Pretraživanje GLASA JAVNOSTI!

powered by FreeFind


[ Glavne vesti | Ostale vesti | Feljton | Arhiva | Istorijat | Redakcija | Pretplata | Kontakt ]
www.glas-javnosti.co.yu
webmaster@glas-javnosti.co.yu

Copyright © 1998 NIP „GLAS“
All Rights Reserved.